Singapur Çalışması: Akran Desteği, Kaygı ve Depresyon Belirtisi Olan Yetişkinlerde Yardım Arama İsteğini Artırabilir

Akıl sağlığına yönelik farkındalık dünya genelinde artarken, klinik hizmetlere erişimdeki engeller de sağlık araştırmalarının merkezinde kalmayı sürdürüyor. Singapur’da Duke-NUS Medical School ile Institute of Mental Health’in (IMH) ortak yürüttüğü yeni bir çalışma, kaygı ya da depresyon belirtileri yaşayan yetişkinlerin önemli bir bölümünün profesyonel yardım almamış olsa da akran desteğine açık olabildiğini gösterdi. Singapore Medical Journal’da yayımlanan bulgular, ruh sağlığı hizmetlerine ulaşmakta zorlanan kişiler için topluluk temelli yaklaşımların dikkat çekici bir kapı aralayabileceğine işaret ediyor.

Çalışmanın en çarpıcı sonucu, kaygı veya depresyon semptomları yaşayan yetişkinlerin yüzde 77’sinin psikiyatrist, psikolog ya da sosyal hizmet uzmanı gibi ruh sağlığı profesyonellerine başvurmamış olması. Bu oran, yardım arama davranışının hâlâ birçok kişi için kolay olmadığını, özellikle de damgalanma korkusu ve çekingenliğin tedaviye yönelmeyi geciktirebildiğini düşündürüyor. Araştırmacılara göre bu tablo, yalnızca bireysel isteksizlikle değil, aynı zamanda klinik sistemlere ilişkin algılanan mesafe ve toplumsal engellerle de bağlantılı olabilir.

Buna karşın aynı grupta yer alan bireylerin yüzde 62’si akran desteğine katılmaya istekli olduklarını belirtti. Araştırmada akran desteği, benzer deneyimler yaşamış ya da yaşamış kişilere dayanarak birbirine destek veren, klinik olmayan bir yardım biçimi olarak ele alındı. Bu tür destek, profesyonel tedavinin yerini almak zorunda değil; ancak daha ulaşılabilir, daha az korkutucu ya da daha az yargılayıcı algılanabildiği için yardım aramaya giden yolda tamamlayıcı bir rol üstlenebilir.

Ruh sağlığı araştırmalarında yardım arama davranışı uzun süredir önemli bir başlık. Kaygı ve depresyon, dünya genelinde en sık görülen ruhsal sorunlar arasında yer alıyor; buna rağmen birçok kişi belirtilerini fark etse bile ilk adımı atmakta zorlanıyor. Bunun nedenleri arasında “zayıf görünme” korkusu, çevrenin olumsuz yargısı, hizmetlerin maliyeti, zaman kısıtları ve nereden başlanacağını bilememe gibi etkenler bulunuyor. Singapur’daki bu yeni çalışma da tam olarak bu boşluğa odaklanıyor: İnsanlar profesyonel desteğe mesafeli dururken, daha eşitlikçi ve deneyim paylaşımına dayalı bir destek modeline neden daha açık olabilir?

Uzmanlara göre akran desteğinin cazibesi, çoğu zaman resmî sağlık ortamlarının taşıdığı hiyerarşik yapının dışına çıkmasından kaynaklanıyor. Benzer sıkıntılar yaşamış birinin sunduğu dinleme ve eşlik, kişilerde anlaşılma duygusunu güçlendirebilir. Özellikle ilk kez yardım aramayı düşünen biri için, doğrudan klinik görüşmeye gitmek yerine önce bir akran grubuna katılmak daha düşük eşikli bir başlangıç olabilir. Bu, kişinin sorununu adlandırmasına, yalnız olmadığını hissetmesine ve gerekirse daha sonra profesyonel desteğe yönelmesine zemin hazırlayabilir.

Yine de araştırmanın bulguları, akran desteğinin tedavi yerine geçeceği şeklinde yorumlanmamalı. Depresyon ve anksiyete belirtileri hafif, orta ya da ağır düzeylerde seyredebilir ve bazı durumlarda klinik değerlendirme ile yapılandırılmış tedavi kritik önem taşır. Bu nedenle çalışma, profesyonel bakımın yerine geçecek tek bir çözüm önermekten çok, mevcut hizmetlere ulaşamayan ya da ulaşmak istemeyen gruplar için ek bir temas noktası sunulabileceğini gösteriyor. Bilimsel açıdan bakıldığında bu, ruh sağlığı hizmetlerinin yalnızca hastane veya klinik odaklı değil, topluluk içine yayılan modellerle de güçlendirilebileceğine dair önemli bir işaret.

Singapur gibi kentleşmenin yüksek olduğu toplumlarda bile ruh sağlığına yardım arama oranlarının düşük kalması, sorunun yalnızca sağlık sistemi kapasitesiyle açıklanamayacağını ortaya koyuyor. Toplumsal normlar, aile içi beklentiler ve kişisel mahremiyet kaygıları, bireylerin semptomlarını paylaşmasını zorlaştırabiliyor. Bu noktada akran temelli girişimler, ortak deneyim üzerinden güven inşa ederek ilk temas bariyerini azaltabilir. Özellikle genç yetişkinler, iş yaşamının baskısı altındaki bireyler ve daha önce klinik sistemle olumsuz deneyim yaşamış kişiler için bu model daha erişilebilir bulunabilir.

Çalışmanın yayımlandığı dergi ve kurum işbirliği, ruh sağlığı alanında yerel verinin önemini de hatırlatıyor. Kültürel tutumlar, yardım arama alışkanlıklarını belirlemede güçlü bir rol oynar; bu nedenle bir ülkede işe yarayan strateji başka bir toplumda aynı sonuçları vermeyebilir. Duke-NUS ve IMH’nin çalışması, Singapur bağlamında insanların ne tür desteklere daha açık olduğunu anlamaya katkı sağlarken, benzer araştırmaların farklı ülkelerde de yapılması gerektiğini düşündürüyor. Çünkü ruh sağlığı hizmetlerinin etkili olabilmesi için yalnızca klinik yeterlilik değil, aynı zamanda toplumsal kabul de gerekir.

Sonuç olarak bulgular, kaygı ve depresyon belirtileri yaşayan yetişkinlerin önemli bir kısmının profesyonel yardım almadığını, ancak hatırı sayılır bir bölümünün akran desteği gibi daha informal yaklaşımlara sıcak bakabildiğini ortaya koyuyor. Bu durum, ruh sağlığı politikaları açısından tek kanallı çözümlerin yetersiz kalabileceğini gösteriyor. Klinik tedavi, erken tanı ve profesyonel müdahale elbette temel önemini koruyor; ancak akran desteği gibi modeller, yardım arama sürecini başlatmakta zorlanan kişiler için kritik bir köprü işlevi görebilir. Araştırma, toplum temelli ruh sağlığı stratejilerinin gelecekte daha görünür ve daha erişilebilir hale gelebileceğine dair temkinli ama umut verici bir tablo sunuyor.