Dengue virüsü “koruyucu antikor” üreten hücreleri de etkiliyor: Bellek B hücrelerinde çoğalma gösterildi

Dengue virüsünün, bağışıklık sisteminin “yönlendirici” kolu olarak kabul edilen adaptif immüniteyi nasıl etkilediğine dair yerleşik bakış açısı sarsılıyor. University of Vermont Robert Larner, M.D. College of Medicine ile Upstate Medical University araştırmacılarının yaptığı çalışmada dengue virüsünün yalnızca bağışıklık hücrelerine girebildiği değil, aynı zamanda antikor üretme konusunda uzman bellek B hücreleri içinde çoğalabildiği bildirildi. Bulgular, 20 Temmuz’da Journal of Virology’de yayımlandı ve flavivirüslerin adaptif bağışıklık tarafından beklenen şekilde sınırlandığına dair uzun süredir kabul gören yorumları yeniden değerlendirmeye çağırıyor.

Çalışmanın odaklandığı bağışıklık hücreleri, bellek B hücreleri olarak biliniyor. Bu hücreler, tekrar karşılaşmalarda daha hızlı ve hedefli antikor yanıtı oluşturmakla ilişkilendiriliyor. Ancak araştırmacıların rapor ettiği sonuçlar, dengue virüsünün bu “koruyucu yanıtın temel taşı” sayılan hücre tipinde kalıp çoğalabileceğini gösteriyor. Bu durum, virüsün bağışıklık yanıtını sadece kaçırmakla kalmayıp, bağışıklık hücrelerinin içinde kendi biyolojisini sürdürebileceği olasılığını güçlendiriyor.

Dengue, tropikal bölgelerde yaygın olan sivrisineklerle taşınıyor. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 100 milyon kişinin dengue ile enfekte olduğu; nüfusun önemli bir kısmının ise dengue açısından riskli coğrafyalarda yaşadığı belirtiliyor. Hastalık ateş ve şiddetli baş ağrısı gibi başlangıç belirtilerinden, damar hasarı ve kan basıncı dengesizlikleriyle ilişkili daha ciddi tablolara kadar geniş bir spektrum gösterebiliyor. Özellikle ikinci enfeksiyonların daha ağır seyredebilmesi, araştırma camiasında yıllardır yoğun biçimde incelenen bir biyolojik mekanizmayla ilişkilendiriliyor: antikor aracılı güçlenme (ADE).

ADE mekanizması, önceki dengue enfeksiyonundan kalan ve her zaman virüsü etkisizleştirmeyen antikorların yeni bir enfeksiyonda virüsü “kolaylaştıran” bir rol üstlenmesine dayanıyor. Bu tür non-nötralizan antikorlar, virüsle bağlanıp onu daha fazla hücreye taşıyabilir; böylece enfeksiyonun yayılımı artabilir. İkinci enfeksiyonda hastalığın şiddetlenmesini açıklamada ADE, sık başvurulan çerçevelerden biri olmayı sürdürüyor. Ancak yeni çalışma, bu çerçevenin daha ayrıntılı bir hücre düzeyi biyolojisiyle birlikte düşünülmesi gerektiğini işaret ediyor.

Çalışma, dengue virüsünün bellek B hücrelerine girmesi ve bu hücrelerde çoğalması süreçlerinde, B hücre reseptörüyle (BCR) bağlantılı bir güçlenme mekanizması olabileceğini tartışıyor. Bu yaklaşım, ADE’nin klasik anlatımında antikorların aracılık ettiği etkileşimlere odaklanırken; aynı zamanda B hücreleri içinde reseptör-temelli etkileşimlerin de enfeksiyona katkı sağlayabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılar, söz konusu etkileşimlerin moleküler ve biyofiziksel gerekliliklerine yönelik deneysel veriler üzerinden, “bağışıklık sisteminin etkili şekilde durdurması” şeklindeki beklentinin her zaman geçerli olmayabileceğini gösteren bir tablo çiziyor.

Bu bulguların klinik sonuçları, şu aşamada doğrudan tedavi önerisine dönüştürülmüş değil. Bununla birlikte, dengue enfeksiyonunun immün hücreler üzerindeki etkisini daha gerçekçi biçimde anlamak, gelecekte bağışıklığı hedefleyen stratejilerin hangi noktada işe yarayıp hangi noktada risk taşıyabileceğine ışık tutabilir. Özellikle ikinci enfeksiyonların neden daha ağır seyredebileceğini açıklamada, antikor düzeyindeki mekanizmaların yanında B hücrelerinin enfektiviteye nasıl kapı araladığı gibi soruların da önem kazanması bekleniyor.

Dengue virüsünün bellek B hücrelerinde çoğalabildiğinin gösterilmesi, adaptif bağışıklığın yalnızca virüsü temizlemekle kalmayıp bazı koşullarda enfeksiyonun biyolojisine destek verebileceği fikrini daha somut hale getiriyor. Araştırmanın Journal of Virology’de yayımlanması, konunun bilimsel tartışmasını hızlandırırken, virüs-immün etkileşimlerini daha ayrıntılı çözmeyi hedefleyen yeni çalışmalar için de bir yol haritası sunuyor.

Kaynak: https://scienmag.com/study-shows-dengue-virus-infects-immune-cells-designed-to-prevent-infection/