COVID-19 Hukuki Dokunulmazlığı Olan Eyaletlerde Bakım Evi Personeli Daha da Azaldı

COVID-19 salgını sırasında huzurevleri ve nitelikli bakım kurumları, hem enfeksiyon riski hem de iş gücü krizi nedeniyle sağlık sisteminin en kırılgan halkalarından biri haline geldi. UCLA araştırmacılarının öncülük ettiği yeni bir çalışma ise bu baskının yalnızca virüsle sınırlı kalmadığını, bazı eyaletlerde kabul edilen hukuki korumaların da personel düzeylerini aşağı çekmiş olabileceğini gösteriyor. Çalışmaya göre, COVID-19 kaynaklı davalara karşı bakım kuruluşlarını kısmen koruyan tort dokunulmazlığı yasaları bulunan eyaletlerde, personel saatleri benzer düzenlemelerin olmadığı eyaletlere kıyasla belirgin biçimde daha düşük seyretti.

JAMA Health Forum’da yayımlanan analiz, Amerika Birleşik Devletleri genelindeki 13.205 nitelikli bakım tesisinden toplanan verileri 2018 ile 2023 yılları arasında inceledi. Araştırma, pandemi öncesi ve pandemi dönemini birlikte ele alarak, hukuki koruma sağlayan eyaletlerdeki tesislerin zaman içinde nasıl bir personel değişimi yaşadığını karşılaştırdı. Sonuçlar, bu eyaletlerde toplam personel düzeyinde yüzde 2,5’lik bir düşüşe işaret etti. İlk bakışta küçük görünen bu fark, her bakım evi için günde yaklaşık sekiz saat daha az doğrudan klinik bakım ve ilgili görev anlamına geliyor. Uzmanlara göre bu tür bir azalma, özellikle çoklu kronik hastalığı olan, günlük bakım bağımlılığı yüksek ve enfeksiyon açısından riskli yaşlı sakinler için önemli sonuçlar doğurabilir.

Çalışmanın baş araştırmacısı ve UCLA Hukuk Fakültesi emerita profesörü Jill Horwitz, salgın sırasında bakım evlerinin zaten süreğen personel yetersizliğiyle mücadele ettiğini vurguluyor. Horwitz ve ekibinin bulguları, dava riskinin azaltılmasının beklenmedik bir yan etki yaratmış olabileceğine işaret ediyor: Kurumların personel seviyelerini koruma ya da artırma yönündeki teşvikleri zayıflamış olabilir. Sağlık hizmeti sunumunda hukuki sorumluluğun, yalnızca tazminat mekanizması değil, aynı zamanda kaliteyi sürdürmeye yönelik bir düzenleyici baskı olarak işlev görebildiği biliniyor. Bu çalışma da tam bu ilişkinin pandemi koşullarında nasıl değişebileceğini sorguluyor.

Bakım evlerinde personel düzeyi, sadece bir yönetim ya da bütçe konusu değil; düşme riskinin azaltılması, ilaçların doğru verilmesi, beslenme desteği, yara bakımı ve enfeksiyon kontrolü gibi günlük bakımın temel bileşenlerini doğrudan etkiliyor. Özellikle COVID-19 döneminde bu kurumlar, hem koruyucu ekipman eksikliği hem de çalışanların hastalanması ya da işten ayrılması nedeniyle ağır bir baskı altındaydı. Böyle bir tabloda personel saatlerindeki küçük bir gerileme bile zincirleme sonuçlar doğurabiliyor. Araştırmanın bulguları, dokunulmazlık yasalarının bu kırılgan ortamda beklenmeyen biçimde ters etki yaratabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

Hukuki dokunulmazlık uygulamaları pandemi boyunca birçok eyalette farklı biçimlerde gündeme geldi. Bu tür yasalar, kurumları olağan dışı kriz dönemlerinde açılabilecek belirli sorumluluk davalarına karşı korumayı amaçlıyordu. Savunucular bu düzenlemelerin, kuruluşları belirsizliğe karşı koruyarak hizmet sürekliliğini desteklediğini ileri sürerken; eleştirmenler, sorumluluk baskısının azalmasının bakım kalitesini koruma motivasyonunu zayıflatabileceğini savundu. UCLA liderliğindeki çalışma, bu tartışmaya ampirik bir boyut ekleyerek, yasal koruma ile personel davranışı arasında ölçülebilir bir ayrışma olabileceğini gösteriyor.

Araştırmacılar, bulguların nedensel ilişkiyi tek başına kesin biçimde kanıtlamadığını, ancak dikkate değer ve tutarlı bir bağlantı sunduğunu belirtiyor. Çalışma gözlemsel nitelikte olduğu için, personel azalışına başka eşlik eden faktörlerin de katkıda bulunmuş olabileceği unutulmamalı. Bununla birlikte geniş örneklem büyüklüğü, uzun zaman aralığı ve eyaletler arası karşılaştırma yaklaşımı, sonucun ciddiyetini artırıyor. Yani burada söz konusu olan, tekil bir kurum ya da kısa süreli bir dalgalanma değil; çok sayıda tesiste görülen sistematik bir eğilim.

Bu noktada halk sağlığı açısından en önemli soru şu: Hukuki koruma, kriz zamanlarında gerçekten hizmet kapasitesini güçlendiriyor mu, yoksa bazı koşullarda bakım kalitesini dolaylı biçimde zayıflatıyor mu? Çalışmanın işaret ettiği tablo, özellikle bakım evlerinde personel yeterliliğinin denetim ve hesap verebilirlik mekanizmalarıyla yakından ilişkili olduğunu hatırlatıyor. Personel sayısı ya da çalışma saatleri düştüğünde, kurumların salgın yönetimi, enfeksiyon önleme ve bireysel bakım sunumu gibi alanlarda zorlanması beklenebilir. Bu nedenle yasa koyucular için asıl mesele, olağanüstü durumlarda kurumları aşırı davalardan korurken, aynı zamanda bakım standardını düşürmeyecek dengeyi kurmak olabilir.

COVID-19 sonrası dönemde uzun süreli bakım sistemleri hâlâ iş gücü eksikliği, yaşlanan nüfus ve yüksek bakım ihtiyacı gibi yapısal sorunlarla karşı karşıya. UCLA ekibinin bulguları, kriz dönemlerinde benimsenen hukuk politikalarının sağlık hizmeti sonuçları üzerinde doğrudan etkileri olabileceğini gösteren önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Araştırma, bakım evlerinin sadece enfeksiyon kontrolü açısından değil, personel istikrarı ve kurumsal teşvikler açısından da hassas dengeler üzerinde çalıştığını ortaya koyuyor. Bu denge bozulduğunda, en fazla zarar görebilecek kesim yine bakım evlerinde yaşayan kırılgan yaşlı bireyler oluyor.

Sonuç olarak çalışma, pandemi hukukunun sağlık hizmetleri üzerindeki etkilerine dair tartışmayı yeni bir zemine taşıyor. Dokunulmazlık yasalarının amacı kriz yönetimini kolaylaştırmak olsa da, UCLA liderliğindeki analiz bu düzenlemelerin istenmeyen bir bedeli olabileceğini gösteriyor: Daha az personel, daha az bakım saati ve potansiyel olarak daha düşük bakım kalitesi. Araştırmanın mesajı açık: Uzun süreli bakım kurumlarında hukuki koruma ile hasta güvenliği arasındaki denge, gelecekteki sağlık politikalarının merkezinde yer almak zorunda.