Meme tümörlerinde sessiz kalan kanser hücrelerinin saklandığı bölgeler haritalandı

Meme tümörleri yalnızca hızla çoğalan kanser hücrelerinden oluşmuyor. Yeni bir araştırma, aynı tümörün içinde bölünmeyi durdurmuş, tedaviden kaçabilecek ve ilerleyen dönemde yeniden etkinleşebilecek kanser hücrelerinin bulunduğu özel bölgeleri ortaya koydu. Bu hücrelerin tümör dokusu içinde rastgele dağılmadığı, belirli hücresel toplulukların oluşturduğu korunaklı “mahallelerde” bir araya geldiği belirlendi.

Çalışma, MRC Laboratory of Medical Sciences, Imperial College London ve UCL Genetics Institute araştırmacıları tarafından gerçekleştirildi. Genome Medicine dergisinde yayımlanan bulgular, meme kanserinin biyolojisine ilişkin geleneksel yaklaşımı genişletiyor. Tümörler çoğu zaman hızlı bölünen hücrelerin oluşturduğu tek tip kitleler olarak değerlendirilse de araştırma, aynı tümör içerisinde birbirinden farklı işleyişe sahip bölgelerin bulunabildiğini gösteriyor.

Araştırmacılar, bir yanda çoğalan kanser hücrelerinin baskın olduğu alanları, diğer yanda ise hücre bölünmesinin yavaşladığı veya tamamen durduğu ayrı cepleri tanımladı. “Dormant” ya da uykuda olarak nitelenen bu hücreler, aktif biçimde çoğalmadıkları için bazı kemoterapi ilaçlarının hedefinden kaçabilir. Kemoterapilerin önemli bir bölümü, özellikle bölünen hücreleri etkilediğinden, sessiz durumdaki kanser hücreleri tedavi sonrasında tümör dokusunda kalabilir.

Çalışmanın dikkat çekici yönlerinden biri, bu hücrelerin çevresindeki dokunun da ayrıntılı biçimde incelenmesi oldu. Uykudaki kanser hücrelerinin; bağışıklık hücreleri, bağ dokusu hücreleri ve tümör mikroçevresinin diğer bileşenleriyle çevrili olduğu görüldü. Bu komşu hücrelerin, kanser hücrelerini bağışıklık sistemi saldırısından veya ilaçların etkisinden koruyan koşulların oluşmasına katkıda bulunabileceği değerlendiriliyor. Ancak araştırma, söz konusu hücresel ilişkilerin doğrudan tedaviye dönüştüğünü göstermiyor; bulgular öncelikle olası mekanizmaları ve yeni araştırma hedeflerini işaret ediyor.

Ekip, tümör dokusundaki hücrelerin hem genetik etkinliklerini hem de mekânsal konumlarını birlikte değerlendirdi. Mekânsal transkriptomik ve tek hücreli RNA dizileme gibi yöntemler, hangi hücrelerin hangi genleri etkinleştirdiğini ve bu hücrelerin tümör içindeki konumlarını belirlemeye yardımcı oldu. Böylece yalnızca kanser hücrelerinin özellikleri değil, onları çevreleyen bağışıklık ve stromal hücrelerle kurdukları ilişkiler de incelenebildi.

Analizler, makrofajlar ve kanserle ilişkili fibroblastlar gibi hücrelerin bazı uykuda kanser hücresi bölgelerinde daha belirgin olabileceğine işaret etti. Ayrıca kompleman yolu olarak bilinen bağışıklık sistemi mekanizmalarının da bu mikroçevrelerde rol oynayabileceği değerlendirildi. Bu gözlemler, kanser hücrelerinin yalnızca kendi iç özellikleriyle değil, çevrelerindeki hücresel ağlarla birlikte ele alınması gerektiğini düşündürüyor.

Uykuda kalan hücrelerin bulunması, meme kanserinin tedavi sonrasında neden bazı hastalarda yeniden ortaya çıkabildiğine ilişkin önemli bir biyolojik ipucu sunuyor. Bununla birlikte, araştırma belirli bir ilacın etkili olduğunu veya nüksün kesin olarak önlenebileceğini göstermiyor. Bulguların klinik uygulamaya taşınabilmesi için farklı hasta gruplarında doğrulama, bu hücrelerin uzun süre nasıl hayatta kaldığının açıklanması ve olası hedeflerin güvenliğinin değerlendirilmesi gerekiyor.

Yeni çalışma, tümörleri yalnızca kanser hücrelerinin sayısı ve büyüme hızı üzerinden incelemek yerine, onları farklı hücrelerin bir arada bulunduğu dinamik ekosistemler olarak değerlendirme gereğini güçlendiriyor. Gelecekte tedavilerin, hızla çoğalan hücrelerin yanı sıra bu sessiz hücre nişlerini ve onları destekleyen mikroçevreyi de hedefleyip hedefleyemeyeceği araştırılacak. Bu yaklaşım, tedavi direncinin ve kanserin geri dönme riskinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayabilir.