Yumurtalık Kanserinde Şok Veri: Beş Kadından İkisi Tanıyı Acil Serviste Alıyor

İngiltere’de yapılan kapsamlı bir ulusal kayıt incelemesi, yumurtalık kanseri tanısı alan kadınların yüzde 40’ından fazlasının bu ölümcül hastalığı ancak bir acil servis başvurusu sonrasında öğrendiğini ortaya koydu. BMJ Oncology dergisinde yayımlanan çalışma, acil yolla konulan tanıların hastalığın erken ve tedavi edilebilir evrede yakalanma şansını üç kat düşürdüğüne dikkat çekiyor. Araştırma ekibi, belirtilerin sık görülen iyi huylu rahatsızlıklarla kolayca karışması nedeniyle yumurtalık kanserinin tanı yolculuğunda ciddi aksamalar yaşandığını ve bu durumun özellikle kırılgan, genç ya da ileri yaştaki, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı kadınları daha sert vurduğunu belirtiyor.

Yumurtalık kanseri dünya genelinde kadınlarda en sık görülen sekizinci kanser türü olarak her yıl 200 binden fazla kadının hayatını kaybetmesine neden oluyor. Hastalığın erken dönemlerinde ortaya çıkan karın şişkinliği, pelvik ağrı, idrar sıklığında artış ve erken doyma gibi şikayetler, irritabl bağırsak sendromu gibi yaygın işlevsel sorunlarla neredeyse aynı olduğu için hem hastalar hem de birinci basamak hekimleri tarafından sıklıkla gözden kaçabiliyor. Erken evrede yakalandığında beş yıllık sağ kalım oranının yüzde 90’ı aşabildiğine işaret eden bilim insanları, tanıdaki bu gecikmenin doğrudan ölüm oranlarını yükselttiğini vurguluyor.

Çalışmayı yürüten ekip, teşhis sürecindeki kritik kopukluğu sayısal olarak belgelemek amacıyla İngiltere Ulusal Kanser Kayıt Sistemi’nde 1 Ocak 2017 ile 31 Aralık 2021 tarihleri arasında yumurtalık kanseri tanısı konulan 28 bin 204 yetişkin kadının verilerini hastane başvuru kayıtlarıyla eşleştirdi. Analiz, bu kadınlardan 11 bin 377’sinin, yani toplamın yüzde 40’ını geçen bir oranın, tanıyı acil servis üzerinden aldığını gösterdi. Acil tanı alan grupta yer alan hastaların, elektif poliklinik ya da tarama yoluyla saptananlara kıyasla erken evre (evre I veya II) bir tümöre sahip olma ihtimali üç kat daha düşük bulundu. Bu da aynı grubun, küratif cerrahi ve kemoterapi şansının çok daha zayıf olduğu ileri evrelerde yakalanma riskinin katlanarak arttığı anlamına geliyor.

Araştırmacılar acil tanıyla ilişkili en yüksek risk faktörlerini sıralarken, kırılganlık düzeyinin başı çektiğini belirledi. Klinik kırılganlık ölçeklerinde yüksek puana sahip 3 bin 372 kadının çok büyük bir kısmının tanısı acil başvuruya dayanıyordu. Bu bireylerin genel sağlık durumunun kırılgan olması, belirtileri ayırt etmeyi zorlaştırırken, mevcut diğer kronik hastalıkların gölgesinde yumurtalık kanserine özgü ipuçlarının bastırıldığı düşünülüyor.

Çalışmanın en çarpıcı bulgularından biri, acil tanı riskinin yalnızca ileri yaşla değil, aynı zamanda genç yaşla da belirgin biçimde artması oldu. Özellikle premenopozal dönemdeki genç kadınlarda yumurtalık kanseri şüphesinin düşük tutulması, hekimlerin semptomları jinekolojik bir acilden ziyade enfeksiyon ya da hormonal dalgalanmalara bağlamasına yol açıyor. Buna karşın, 80 yaş üzeri grupta ise semptomların yaşlılığa bağlı normal değişiklikler olarak yorumlanması tanıyı geciktiriyor. Ekonomik yoksunluk ise sağlık hizmetlerine erişimdeki engeller, farkındalık düzeyindeki düşüklük ve düzenli kontrollerden yararlanamama gibi nedenlerle acil tanı olasılığını anlamlı şekilde yükseltiyordu. Araştırma ekibine göre, en yoksun bölgelerde yaşayan kadınların tanı anında ileri evrede olma ihtimali diğerlerine göre gözle görülür biçimde fazlaydı.

Bulgular, sinsi seyreden bu kanser türüne karşı birinci basamakta farkındalığın artırılmasının ve belirsiz karın-pelvis belirtileriyle başvuran kadınlarda tanısal algoritmaların güçlendirilmesinin hayati önem taşıdığını ortaya koyuyor. Araştırmacılar, özellikle kırılgan ve ileri yaştaki bireylerde CA-125 kan testi ve transvajinal ultrasonografinin daha eşik düşük bir yaklaşımla kullanılmasının, acil servis üzerinden geç dönemde konulan tanıların sayısını azaltabileceğini öne sürüyor. Bununla birlikte, bu tür tetkiklerin yaygın biçimde uygulanması konusunda bilimsel toplulukta fikir birliği olmadığını, taramanın henüz önerilmediğini ve bulguların sağlık sistemlerinde planlanacak hedefli müdahaleler için bir yol haritası sunduğunu da sözlerine ekliyorlar.

BMJ Oncology’de yayımlanan bu çalışma, yumurtalık kanserinin halen bir ‘sessiz katil’ olarak anılmasının en somut gerekçelerinden birini sayısal verilerle gözler önüne seriyor. Araştırma ekibi, acil tanı yükünün azaltılabilmesi için risk altındaki gruplara özel farkındalık kampanyalarının, birinci basamak sağlık profesyonellerine yönelik sürekli eğitim programlarının ve sosyoekonomik eşitsizlikleri giderecek erişim politikalarının bir an önce devreye alınması gerektiğini belirtiyor. Bilim insanları ayrıca, karın ve pelvik bölgede geçmeyen her tür yeni şikayette zaman kaybetmeden hekime başvurmanın, hastalığın seyrini değiştirebilecek en güçlü bireysel adım olduğunu hatırlatıyor.