Şiddete Tolerans Azaldıkça İlişki İçi Şiddet de Geriliyor: 69 Ülkeden Küresel Bulgular

Yeni yayımlanan kapsamlı bir uluslararası araştırma, kadınlara yönelik eş-ilişkisi içi şiddetle (IPV) ilgili toplumsal tutumlar ile bu şiddetin gerçek sıklığı arasındaki bağı daha net ortaya koydu. Stockholm’deki Institute for Futures Studies’ten Irina Vartanova’nın liderliğindeki ekip, 60’tan fazla ülkeyi kapsayan verileri inceleyerek, yakın partner şiddetinin sosyal kabulünün daha hızlı azaldığı toplumlarda şiddet oranlarının da daha hızlı düştüğünü gösterdi. Bulgular, yalnızca bireysel davranışların değil, geniş ölçekte değişen normların da kadınlara yönelik şiddetin seyrini etkileyebildiğine işaret ediyor.

Eş-ilişkisi içi şiddet, dünya genelinde milyonlarca kadının fiziksel ve ruhsal sağlığını tehdit eden yaygın bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ediyor. Yaralanmalar, uzun süreli kaygı ve depresyon gibi psikolojik etkiler ve kimi vakalarda ölümle sonuçlanabilen bu şiddet türü, yalnızca özel alanla sınırlı bir mesele değil; aynı zamanda toplumsal eşitsizliklerin, cinsiyet normlarının ve güç ilişkilerinin somut bir göstergesi. Araştırmalar uzun zamandır, bir toplumda partner şiddetinin “normal” ya da “kaçınılmaz” görülmesinin, bu şiddetin görülme olasılığını artırabildiğini ortaya koyuyordu. Yeni çalışma ise bu kabulün azalmasının yalnızca tutum düzeyinde kalmadığını, gerçek dünyadaki şiddet eğilimleriyle de aynı yönde hareket ettiğini düşündürüyor.

Çalışmanın dikkat çekici yönü, son derece geniş bir veri tabanına dayanması. Araştırmacılar, Demographic and Health Surveys Program kapsamında 1999 ile 2024 yılları arasında toplanan verileri analiz etti. Bu veri seti, 69 ülkede 1,9 milyondan fazla kadının ve 60 ülkede yarım milyondan fazla erkeğin tutumlarını içeriyor. Böyle bir ölçek, toplumsal normlardaki değişimin zamana ve coğrafyaya göre nasıl evrildiğini izlemek için alışılmışın ötesinde bir imkân sağlıyor. Aynı zamanda, yalnızca bir ülke ya da bölgeye özgü gözlemler yerine, farklı ekonomik ve kültürel bağlamlarda tekrarlanan örüntülerin ortaya çıkarılmasına da yardımcı oluyor.

Analiz, IPV’ye yönelik hoşgörünün azalması ile şiddet oranlarında düşüş arasında paralel bir seyir olduğunu gösteriyor. Başka bir deyişle, partner şiddetini mazur gören ya da kabul edilebilir sayan sosyal tutumlar zayıfladıkça, kadınların maruz kaldığı şiddetin de daha hızlı gerilediği görülüyor. Araştırmacılar ayrıca bu değişimlerin insan gelişimi göstergelerindeki ilerlemelerle birlikte ilerlediğine dikkat çekiyor. Bu bulgu, eğitim, toplumsal cinsiyet eşitliği, sağlık hizmetlerine erişim ve ekonomik fırsatlar gibi daha geniş kalkınma süreçlerinin, şiddeti meşrulaştıran normların çözülmesinde rol oynayabileceğini düşündürüyor.

Bununla birlikte çalışma, nedensellik konusunda temkinli okunmalı. Geniş çaplı gözlemsel veriler, tutumlar ile şiddet arasında güçlü bir ilişki olduğunu gösterse de, tek başına hangi değişkenin diğerini doğrudan tetiklediğini kesin olarak kanıtlamaz. Yine de halk sağlığı uzmanları açısından bu tür bulgular önemlidir; çünkü şiddetin önlenmesinde yasal düzenlemelerin yanı sıra norm değişiminin de kritik bir müdahale alanı olduğunu destekler. Kadınlara yönelik şiddetin açıkça kınandığı, mağdurların destek bulabildiği ve erkeklik kalıplarının güç üzerinden tanımlanmadığı toplumlarda riskin azalması şaşırtıcı değildir, ancak bu araştırma bunu küresel ölçekte ve güçlü bir veri temeliyle görünür kılıyor.

Son yıllarda küresel ölçekte kadınların haklarına, eğitimine ve ekonomik katılımına dair gelişmelerin birçok ülkede sosyal normları dönüştürdüğü biliniyor. Ancak bu dönüşüm eşit hızda ilerlemiyor; bazı toplumlarda kabuldeki düşüş belirginleşirken, bazıları daha yavaş bir değişim gösteriyor. Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, bu farklılığın şiddet oranlarındaki düşüş hızını da etkileyebileceğini düşündürüyor. Bu nedenle politika yapıcılar için mesaj açık: yalnızca şiddet vakalarını cezalandırmak değil, şiddeti besleyen toplumsal kabulleri değiştirmek de temel bir öncelik olmalı.

Uzmanlar, bu tür çalışmaların özellikle önleme stratejileri açısından değerli olduğunu vurguluyor. Çünkü partner şiddeti, çoğu zaman yalnızca bireysel öfke ya da çatışma değil; toplumsal tolerans, güç eşitsizliği ve cinsiyet temelli beklentilerin kesişiminde ortaya çıkıyor. Dolayısıyla okul programları, toplum temelli farkındalık çalışmaları, medya dili ve hukuk sisteminin tutumu gibi alanlarda yapılan değişiklikler, uzun vadede ölçülebilir sonuçlar doğurabilir. Yeni bulgular, toplumsal değerlerin dönüşümünün soyut bir kültürel mesele olmadığını; kadınların güvenliği ve sağlığı üzerinde doğrudan etkisi bulunduğunu bir kez daha hatırlatıyor.

Çalışmanın vardığı genel sonuç, küresel mücadelede iki sürecin birbirinden ayrı düşünülemeyeceği yönünde: IPV’ye yönelik kabul azalırken şiddetin de gerilemesi, norm değişiminin korunması halinde kadınlara yönelik şiddetle mücadelede kayda değer ilerleme sağlanabileceğini gösteriyor. Bu nedenle araştırma, yalnızca bir istatistik eğilimi değil, aynı zamanda daha güvenli ve eşitlikçi toplumlara giden yolda sosyal tutumların ne kadar belirleyici olduğunu ortaya koyan güçlü bir işaret olarak öne çıkıyor.