İngiltere’de NHS Patoloji Laboratuvarlarında Formaldehit Maruziyeti Sağlık Alarmı Veriyor

İngiltere genelindeki Ulusal Sağlık Hizmeti’ne (NHS) bağlı patoloji birimlerinde çalışan binlerce kişi için görünmez bir iş riski gündemde. Occupational & Environmental Medicine dergisinde yayımlanan yeni araştırma, doku koruyucu olarak yaygın kullanılan formaldehite bağlı hava maruziyetinin birçok NHS laboratuvarında düzenli olarak güvenli kabul edilen sınırların üzerine çıktığını ortaya koyuyor. Freedom of Information (FOI) başvuruları üzerinden toplanan verileri inceleyen çalışma, mevcut izleme ve kontrol uygulamalarının çalışan sağlığını korumakta yetersiz kalabileceğine işaret ediyor.

Patoloji laboratuvarlarında formaldehit, özellikle biyopsi ve cerrahi örneklerin korunmasında uzun süredir kullanılan temel kimyasallardan biri. Ancak bu madde aynı zamanda uluslararası sağlık otoriteleri tarafından kanserojen olarak sınıflandırılmış durumda. Solunum yoluyla maruziyetin yüksek olduğu ortamlarda formaldehitin göz, burun ve boğazda tahrişe yol açabildiği; uzun vadeli ve tekrar eden maruziyetlerin ise daha ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendirildiği biliniyor. Yeni bulgular, riskin teorik olmadığını, günlük iş akışı içinde çalışan personelin maruz kalabildiği somut bir iş sağlığı sorunu haline geldiğini düşündürüyor.

Araştırmanın öne çıkan sonucu, incelenen NHS patoloji departmanlarının onundan yedisinin, Avrupa Birliği’nin sekiz saatlik işyeri maruziyet sınırı olan 0,3 ppm’nin üzerinde formaldehit düzeyleri bildirmiş olması. Bu oran, sorunun münferit örneklerle sınırlı olmadığını; çok sayıda laboratuvarda düzenli hava kalitesi izlemi ve kontrol tedbirleri açısından eksikler bulunabileceğini gösteriyor. Çalışmanın yazarları, mevcut ölçümlerin ve kontrol stratejilerinin çalışanları korumada yeterli olup olmadığının yeniden değerlendirilmesi gerektiği mesajını veriyor.

Bir diğer kritik nokta ise Birleşik Krallık’taki düzenleyici çerçevenin Avrupa Birliği standartlarından daha gevşek olması. Ülke, 2020’de AB’den ayrılmasının ardından formaldehit için hem kısa hem uzun vadede 2 ppm’lik daha yüksek bir izin verilebilir sınırı korudu. Bu fark, işyeri güvenliğinde kullanılan referans eşiğin ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor. Zira izin verilen limitler yükseldikçe, aynı iş ortamı Avrupa standartlarına göre güvensiz sayılabilecek düzeylerde maruziyete daha uzun süre izin verebiliyor. Uzmanlar, bu durumun özellikle düzenli olarak doku örnekleriyle çalışan personel için kayda değer bir koruma açığı yaratabileceğini vurguluyor.

FOI talepleriyle elde edilen veriler, kamuya açık denetim süreçlerinin ne kadar önemli olduğunu da yeniden hatırlatıyor. Hastanelerde kullanılan bazı laboratuvar kimyasalları, kapalı alanlarda ve sınırlı havalandırma koşullarında çalışıldığı için dikkatli izleme gerektiriyor. Formaldehit gibi uçucu maddelerde maruziyetin boyutu; kullanılan miktar, çalışma alanının havalandırması, kapalı sistemlerin varlığı, numune işleme sıklığı ve personelin kişisel koruyucu ekipmana erişimi gibi birçok değişkene bağlı. Araştırma, bu unsurların her birinin sahadaki uygulamalarda tutarlı biçimde kontrol edilmesinin her zaman sağlanamadığını düşündürüyor.

Bilimsel açıdan bakıldığında formaldehitin tehlikesi, yalnızca keskin kokusundan ibaret değil. Madde suda çözünür ve solunum yollarını kolayca tahriş edebilir; tekrar eden maruziyetlerde inflamatuvar etkiler ve üst solunum yolu yakınmaları görülebilir. Kanser riskiyle ilişkisi ise özellikle mesleki maruziyet literatüründe uzun süredir tartışılıyor ve birçok düzenleyici kurum tarafından ciddiye alınıyor. Bu nedenle laboratuvar ortamlarında maruziyet düzeylerinin düşük tutulması, yalnızca mevzuat uyumu açısından değil, çalışanların uzun vadeli sağlığı açısından da kritik kabul ediliyor.

Yeni araştırma, aynı zamanda sağlık sistemlerinde iş güvenliği verilerinin şeffaflığının ne kadar belirleyici olabileceğini gösteriyor. Formaldehit ölçümleri ve havalandırma kontrolleri düzenli olarak yapılmadığında, riskin gerçek boyutu çoğu zaman ancak dış kaynaklı soruşturmalar veya bilgi edinme başvuruları sonrasında görünür hale geliyor. Bu da kurumların kendi iç denetim mekanizmalarını güçlendirmesi gerektiğine işaret ediyor. Özellikle patoloji birimleri gibi yoğun kimyasal kullanımının olduğu alanlarda, maruziyetin yalnızca dönemsel ölçümlerle değil, sistematik ve sürekli izleme ile takip edilmesi öneriliyor.

Çalışmanın bulguları, NHS içinde çalışan binlerce kişinin günlük iş rutinlerinde farkında olmadan risk altında olabileceğini düşündürse de, araştırma doğrudan bireysel hastalık neden-sonuç ilişkisi kurmuyor. Bunun yerine, belirli iş ortamlarında kabul edilen formaldehit düzeylerinin, daha sıkı koruma yaklaşımlarına ihtiyaç olduğunu ortaya koyuyor. İş sağlığı uzmanları açısından mesaj net: tehlikeli kimyasallarla çalışan personel için sadece yasal sınırların varlığı yeterli değil, aynı zamanda bu sınırların bilimsel kanıtlarla uyumlu olup olmadığı da düzenli olarak sorgulanmalı.

NHS patoloji departmanlarında ortaya çıkan bu tablo, sağlık hizmeti sunan kurumlarda çalışanların da korumaya ihtiyaç duyduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Hastalar için tanı koyan laboratuvarlar, personel için güvenli hale getirilmediği sürece sistemin yükü görünmez bir maliyet üretmeye devam edecek. Yeni veriler, formaldehit maruziyetinin sıradan bir laboratuvar detayı değil, doğrudan çalışan sağlığını ilgilendiren önemli bir mesleki tehlike olduğunu açıkça ortaya koyuyor.