Avrupa’da Bakım Emekçilerini Bekleyen Görünmez Tehlike: İşe Bağlı Kanser Riskleri

Avrupa’da sağlık ve sosyal bakım çalışanlarının önemli bir bölümü, iş ortamında kanserle ilişkilendirilen maddelere düzenli olarak maruz kalıyor. Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal) tarafından, ”la Caixa” Vakfı’nın desteğiyle yürütülen yeni bir çalışma, bu riskin yalnızca ağır sanayi ya da üretim hatlarıyla sınırlı olmadığını; hastaneler, bakım evleri ve sosyal hizmet kurumlarında çalışanların da dikkate değer düzeyde tehlikeli maruziyetlerle karşı karşıya kaldığını ortaya koyuyor.

European Journal of Public Health’te yayımlanan araştırma, Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı’nın (EU-OSHA) 2022-2023 yıllarında yürüttüğü Workers’ Exposure Survey (WES) verilerine dayanıyor. Araştırma ekibi, altı ülkeden — Finlandiya, Fransa, Almanya, Macaristan, İrlanda ve İspanya — 24 binden fazla çalışanın görev temelli telefon görüşmeleriyle incelendiği bu büyük veri seti içinden sağlık ve sosyal bakım sektöründe çalışan 3.041 kişiyi analiz etti. Bu grup, Avrupa Birliği iş gücünün yaklaşık yüzde 11’ini temsil eden geniş bir sektörün parçası olarak değerlendirildi.

Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu, sağlık ve sosyal bakım çalışanlarının yaklaşık yüzde 30’una yakınının, iş yaşamlarında en az bir potansiyel kanserojen maruziyeti bildirmiş olması. Bu oran, bakım hizmetlerinin doğası gereği yoğun temas, uzun vardiyalar ve çok sayıda farklı görev içermesinin, riskli maddelerle karşılaşmayı artırabileceğine işaret ediyor. Araştırmacılar, bu alandaki risklerin uzun süredir görece az görünür kaldığını; çünkü iş sağlığı literatürünün çoğu zaman maden, inşaat, kimya ya da üretim sektörlerine odaklandığını vurguluyor.

WES çalışmasının ayırt edici yönü, yalnızca bir işyeri varlığına değil, çalışanların gerçekten hangi görevleri üstlendiğine bakması. Telefon görüşmeleri sırasında katılımcılara, belirli işlemler sırasında hangi maddelerle temas ettikleri ayrıntılı biçimde soruldu. Bu yaklaşım, farklı iş kollarında ortak ama çoğu zaman fark edilmeyen tehlikelerin daha net ölçülmesini sağladı. Değerlendirilen 24 kanserojen ajan arasında iyonlaştırıcı radyasyon, dizel egzozu, ultraviyole radyasyon, formaldehit ve etilen oksit gibi iyi bilinen riskler de bulunuyor.

Sağlık ve sosyal bakım alanı, çalışanların başkalarının sağlığını korumak için yoğun çaba sarf ettiği bir sektör olsa da, burada kullanılan bazı rutin uygulamalar risk yaratabiliyor. Örneğin radyoloji birimlerinde iyonlaştırıcı radyasyon, temizlik ve dezenfeksiyon süreçlerinde bazı kimyasallar, laboratuvar veya sterilizasyon alanlarında ise belirli toksik maddelerle temas mümkün olabiliyor. Dış ortamda çalışan sosyal bakım personeli içinse güneş ışınına maruziyet ve bazı görevlerde trafik ya da araç kaynaklı emisyonlar daha önemli hale gelebiliyor. Araştırma, bu çeşitliliğin bakım emekçilerinin maruz kaldığı tehlikeleri tek bir kategoriye indirgemeyi zorlaştırdığını gösteriyor.

Kanserin oluşumunda çevresel ve mesleki etkenler, yaşam tarzı ve genetik yatkınlık kadar doğrudan olmasa da önemli bir paya sahip olabilir. Bilim insanları, iş yerinde kanserojen maddelere maruz kalmanın önlenebilir bir halk sağlığı sorunu olduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle maruziyetin doğru biçimde ölçülmesi, koruyucu ekipman, görev planlaması, eğitim ve teknik önlemler gibi iş güvenliği politikalarının temelini oluşturuyor. Özellikle sağlık ve sosyal bakım gibi personel açığının kronikleştiği alanlarda, iş yükü nedeniyle koruyucu uygulamaların göz ardı edilmesi riski artabiliyor.

Yeni bulgular, Avrupa’da iş sağlığı politikalarının bakım sektörünü daha yakından izlemesi gerektiğini düşündürüyor. Çünkü sağlık çalışanlarının korunması yalnızca bireysel güvenlik meselesi değil; aynı zamanda hizmet sürekliliği, hasta güvenliği ve kamu sağlığı açısından da kritik. Uzun vadeli kanser riski, genellikle maruziyetin gerçekleştiği anda fark edilmiyor. Bu da düzenli izlemeyi, risk haritalamasını ve eğitim programlarını daha da önemli hale getiriyor.

Araştırmanın sonuçları, sektördeki maruziyetin tamamının aynı düzeyde olmadığını da hatırlatıyor. Görev türü, çalışma ortamı, kullanılan malzemeler ve ülkelere göre değişen uygulamalar risk profilini belirleyebiliyor. Bu nedenle tek tip çözümler yerine, birim bazlı değerlendirme ve hedefe dönük koruma stratejileri daha etkili olabilir. Özellikle sterilizasyon, görüntüleme, atık yönetimi, dış saha sosyal hizmetleri ve teknik destek görevlerinde çalışanların ayrı ayrı ele alınması gerektiği anlaşılıyor.