Yaşlı Hastalarda Acil Karın Ameliyatı Riskini Tahmin Etmede Yeni Üçlü Yaklaşım

Yaşlı hastalarda acil karın ameliyatı kararını daha isabetli hale getirmeyi amaçlayan yeni bir çalışma, cerrahi riskin yalnızca klasik puanlama sistemleriyle değil, kas sağlığını yansıtan görüntüleme temelli bir ölçümle birlikte değerlendirildiğinde daha iyi öngörülebileceğini ortaya koydu. BMC Geriatrics’te 2026 yılında yayımlanan araştırma, acil laparotomi geçiren ileri yaştaki hastalarda National Emergency Laparotomy Audit (NELA) ve Portsmouth Physiological and Operative Severity Score for the enUmeration of Mortality and morbidity (P-POSSUM) skorlarının, Paraspinal Muscle Index ile birlikte kullanıldığında prognostik değerlendirmeyi güçlendirebileceğini gösteriyor.

Acil laparotomi, perforasyon, tıkanıklık ya da bağırsak iskemisi gibi hayatı tehdit eden durumlarda uygulanan büyük bir karın ameliyatı. Bu operasyonlar zaman baskısı altında yapıldığı için hastanın genel durumu, eşlik eden hastalıkları ve ameliyatın büyüklüğü hızlı biçimde değerlendirilmek zorunda kalıyor. Özellikle ileri yaşta cerrahi karar vermek daha karmaşık hale geliyor; çünkü yaşla birlikte fizyolojik rezerv azalıyor, komplikasyon riski artıyor ve iyileşme kapasitesi her hastada aynı olmuyor. Bu nedenle hekimler, ameliyat öncesinde ölüm ve morbidite riskini tahmin etmek için uzun süredir puanlama sistemlerinden yararlanıyor.

NELA ve P-POSSUM, bu alanda en çok bilinen araçlar arasında yer alıyor. Her iki sistem de hastanın klinik durumu ve operasyonun özellikleri üzerinden risk hesaplaması yapıyor. Ancak araştırmacılar, bu tür modellerin yaşlılıkla birlikte öne çıkan kırılganlık, kas kaybı ve genel fiziksel dayanıklılık gibi önemli boyutları her zaman yeterince yakalayamadığını vurguluyor. Geriatrik cerrahide asıl mesele yalnızca ameliyatın teknik başarısı değil; hastanın operasyondan sonra toparlanma kapasitesi, yoğun bakım ihtiyacı ve komplikasyonlara karşı direnci de kritik rol oynuyor.

İşte bu noktada çalışmaya dahil edilen Paraspinal Muscle Index öne çıkıyor. Omurga çevresindeki kas kütlesini görüntüleme yoluyla ölçen bu indeks, kas bütünlüğünün ve dolaylı olarak frajilitenin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Kas kitlesindeki azalma, yaşlı hastalarda sadece fiziksel güç kaybıyla değil, enfeksiyonlara daha açık hale gelme, yatış süresinin uzaması ve ameliyat sonrası iyileşmenin yavaşlamasıyla da ilişkilendiriliyor. Bu nedenle araştırmacılar, mevcut cerrahi risk modellerine kas sağlığına dair bir ölçüt eklemenin daha gerçekçi bir risk resmi sunabileceğini düşünüyor.