Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi’nin (ECDC) verilerine dayanan bulgular, bağışıklama ve anneden bebeğe bulaşın önlenmesine yönelik uzun soluklu yaklaşımların hepatit B’de belirgin etkilerinin sürdüğünü ortaya koyuyor. ECDC’nin analizlerinde, beş yaşın altındaki çocuklarda hepatit B sıklığının neredeyse sıfıra yakınlaştığı belirtiliyor. Bu durum, yıllardır devam eden hepatit B aşılaması ve gebelik çevresinde uygulanan perinatal önleme programlarının etkisini yansıtan bir gösterge olarak değerlendiriliyor.

Özellikle hepatit B açısından kritik bir basamak olan gebelikte rutin taramanın, AB/AEA ülkelerinin tamamında yerleşmiş olması da vurgulanıyor. Bu tarama yaklaşımının, anneden bebeğe bulaş riskini yüzde 2’nin altına indirmeye yardımcı olduğu ifade ediliyor. Böylece sağlık sistemlerinin en erken dönemde bulaşı tespit ederek gerekli izlem ve korumaya yönlendirmesi, çocukluk yaş grubunda hastalığın dolaşımını azaltan temel faktörler arasında görülüyor.

Bununla birlikte, ECDC’nin genel uyarısı, bölgesel düzeyde hedeflere giden yolda “süreklilik ve kapsam” sorunlarının devam ettiğine işaret ediyor. Viral hepatitlerin eliminasyonu hedefleri; aşı ve perinatal koruma gibi güçlü alanlara ek olarak, özellikle hepatit C’de ve bazı kırılgan gruplarda test, tanı, izleme ve bulaş önleme hizmetlerinin tutarlı şekilde sunulmasını gerektiriyor. Analizlerde, uygulamadaki farklılıkların ve risk gruplarına yönelik kapsamanın her ülkede aynı düzeyde sağlanamaması nedeniyle 2030 hedefinin ulaşılabilirliğinin zayıfladığı belirtiliyor.

Hepatit C söz konusu olduğunda, bulaş yolları ve hizmet erişimi bakımından daha karmaşık bir tabloyla karşılaşılabildiği, bu nedenle de önleme stratejilerinin yalnızca genel toplumsal programlarla sınırlı kalmaması gerektiği genel olarak bilinen bir klinik ve epidemiyolojik gerçek. ECDC değerlendirmeleri, burada da belirleyici unsurların hizmete erişimde eşitsizlikler, risk gruplarına yönelik kapsamın değişkenliği ve farklı ülkelerde uygulamaların zamanlama ve kapsam açısından farklılaşması olduğunu öne çıkarıyor.

Dünya Hepatit Günü’nün bu yılki vurgusu, Avrupa’da bazı göstergelerin iyileşmesine rağmen, “hedefe yakınlaşma” ile “tam eliminasyon” arasında önemli bir fark bulunduğunu hatırlatıyor. ECDC, virüsleri kontrol etmeye yarayan araçlar ve önleyici yaklaşımlar mevcut olsa bile, ülkeler arası uygulama tutarlılığı ile özellikle yüksek riskli popülasyonlarda tarama ve hizmet kullanımının artırılmasının belirleyici olacağını işaret ediyor.

2030’a yönelik hedefler, yalnızca çocukluk dönemi ve anneden bebeğe bulaşın azaltılması gibi alanlardaki başarılarla değil; aynı zamanda kan güvenliği, test-kapsamı, risk gruplarına yönelik zarar azaltma yaklaşımı ve bulaş zincirini kıracak halk sağlığı hizmetlerinin sürekliliğiyle ölçülüyor. ECDC’nin uyarısı, Avrupa genelinde bu bileşenlerin tüm ülkelerde aynı hız ve kapsamda ilerlemediği sürece eliminasyon hedefinin tehlikeye girebileceğine dikkat çekiyor.

Sonuç olarak Dünya Hepatit Günü 2026, hepatit B’de aşı ve perinatal önleme sayesinde çocuklarda görülen sıklığın dramatik biçimde düşebildiğini gösterirken; hepatit C dahil olmak üzere viral hepatitlerin kamusal sağlık tehdidi olarak ortadan kaldırılmasının, daha geniş bir uygulama ekosistemini gerektirdiğini de netleştiriyor. ECDC değerlendirmeleri, 2030 hedefinin korunması için Avrupa’da önlemenin sadece varlığının değil, kapsamanın ve uygulama kalitesinin de eşzamanlı biçimde güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Source

Hepatit C virüsü, dünya genelinde kronik karaciğer hastalığının, sirozun ve hepatosellüler karsinomun başlıca nedenlerinden biri olmaya devam ediyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre yaklaşık 58 milyon kişi kronik hepatit C ile yaşıyor. Doğrudan etkili antiviral tedaviler, uygun hastalarda enfeksiyonun yüzde 95’inden fazlasında iyileşme sağlayabiliyor. Ancak klinik başarı ile halk sağlığı başarısı arasında hâlâ önemli bir boşluk bulunuyor. Birçok ülkede sorun, tedavinin etkisinden çok, enfekte kişilerin saptanması, sisteme bağlanması ve tedaviye erişimin sürdürülebilir biçimde örgütlenmesi aşamalarında yoğunlaşıyor.

Tayvan’daki çalışma, bu darboğazı aşmak için standart, herkese aynı yaklaşım yerine risk temelli taramayı merkeze alıyor. Bu yöntemde tarama, toplumun tamamına yayılmaktan ziyade, enfeksiyon olasılığının daha yüksek olduğu gruplara odaklanıyor. Çalışmada özellikle damar içi madde kullanan kişiler, HIV ile yaşayan bireyler ve 1992’den önce kan transfüzyonu öyküsü bulunanlar gibi gruplar ön plana çıkarılıyor. Bu tercih, kaynakların daha verimli kullanılmasına ve düşük tanı oranlarının bulunduğu ortamlarda vaka bulma hızının artmasına yardımcı olabilecek bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.

Araştırmanın dikkat çekici yönlerinden biri de hepatit C bakımının yalnızca hastanelerde yürütülmesi gerekliliğini sorgulaması. Decentralized care olarak tanımlanan bu model, uzman merkezlerin yükünü azaltarak hizmeti toplum temelli ve birinci basamak düzeyine taşıyor. Yerel klinikler, mobil sağlık birimleri ve eğitilmiş uzman olmayan sağlık çalışanları üzerinden yürütülen bu sistem, hastaların test ve tedaviye ulaşırken karşılaştığı coğrafi, ekonomik ve idari engelleri hafifletmeyi amaçlıyor. Özellikle kırsal bölgeler, sınırlı altyapıya sahip alanlar ve sağlık sistemine erişimin zor olduğu topluluklar için bu yaklaşımın pratik bir anlamı var.

Hepatit C’nin yönetiminde merkezileştirilmiş yapının yaratabildiği gecikmeler, halk sağlığı açısından kritik sonuçlar doğurabiliyor. Tanı almamış bireyler yıllarca virüsü fark etmeden taşıyabiliyor, bu da hem karaciğer hasarının ilerlemesine hem de bulaş zincirinin sürmesine yol açabiliyor. Tayvan modelinin öne çıkardığı nokta, tedavinin yalnızca mevcut olması değil, bunun sahada uygulanabilir ve ölçeklenebilir olması gerektiği. Başka bir deyişle, etkili ilaçların varlığı tek başına eliminasyon için yeterli değil; sistemin hastayı bulması, tedaviye yönlendirmesi ve izlemeyi sürdürebilmesi gerekiyor.