Çalışmanın temel yaklaşımı, tek tek davranışları bağımsız değişkenler gibi inceleyen geleneksel istatistiklerin, zamanın bir davranışa ayrılmasıyla diğer davranışlara ayrılacak sürenin azalması gerçeğini yeterince yansıtamayabileceği varsayımına dayanıyor. Araştırmacılar bu nedenle compositional data analysis (CoDA) adı verilen istatistiksel çerçeveyi kullandı. CoDA, bir günün içindeki parçaların toplamının sabit olduğunu kabul ederek, örüntüler arasındaki göreli dağılımları daha doğru biçimde değerlendirmeye çalışıyor. Bu tasarım, “daha fazla hareket” gibi genel ifadelerin ötesine geçerek, günün hareket mimarisini oluşturan bileşenlerin birlikte nasıl değiştiğini analiz etmeye olanak tanıyor.

Veriler, hızlandırıcı sensörlerle (ivmeölçer) yapılan sürekli izleme yoluyla toplandı. Böylece uyku ile hareketsizlik ve farklı aktivite şiddetleri, günün 24 saati boyunca daha ayrıntılı biçimde kaydedildi. Analizde dört davranış grubu, gün içindeki kompozisyonun parçaları olarak konumlandırıldı: Uyku; sedanter davranış (SB); hafif şiddetli fiziksel aktivite (LIPA); ve orta–yüksek şiddetli fiziksel aktivite (MVPA). Araştırma ekibi, bu dört bileşenin aynı anda nasıl dağıldığını, normoglisemiyle seyreden durumlardan prediyabet alt tiplerine ve diyabete geçişle birlikte nasıl farklılaştığını ortaya koymayı amaçladı.

Çalışmada prediyabet, klinik olarak kan şekeri bozukluğunun farklı “fenotip” görünümleriyle ilişkilendirilen iki ayrı duruma ayrıldı. İzole bozulmuş açlık plazma glukozu (i-IFG) ve izole bozulmuş glukoz toleransı (i-IGT) bu alt tipler arasında yer alıyor. Ayrıca iki mekanizmanın birlikte görüldüğü bir kategoriye de odaklanıldığı belirtiliyor. Araştırmacıların hedefi, her bir fenotipin gün içi hareket bileşimiyle daha ayırt edici biçimde bağlantı kurup kurmadığını incelemekti; çünkü prediyabet tek tip bir durum olmayabiliyor ve benzer “ortalama” sonuçların altında farklı fizyolojik gidiş yolları bulunabiliyor.

Bu tür kompozisyon temelli analizlerin klinik açıdan değeri, davranış değişikliğini konuşurken hangi davranışın zaman payının ve diğer davranışlarla dengenin daha anlamlı olabileceğini tartışmaya zemin oluşturmasında yatıyor. Ancak çalışma, müdahale değil, popülasyon temelli gözlemsel bir analiz olarak konumlanıyor; bu nedenle nedensellik kurmak için doğrudan kanıt sunmuyor. Yine de sonuçlar, kan şekeri bozukluğu spektrumunda hareketin gün içi dağılımının “aynı şekilde” değişmeyebileceğini düşündürüyor.

Raporlanan çerçeve; uyku, sedanterlik ve fiziksel aktivitenin birbirini kısıtlayan zaman bütçesi içinde birlikte ele alınması gerektiği mesajını güçlendiriyor. Elde edilen bulguların, prediyabet alt tiplerine ve diyabete ilişkin risk değerlendirme yaklaşımlarını ve gelecekteki kişiselleştirilmiş yaşam tarzı stratejilerini destekleyebileceği belirtiliyor. Bununla birlikte, hangi hareket bileşenlerinin hangi mekanizmalara daha güçlü bağlandığını netleştirmek için, farklı popülasyonlarda doğrulama ve daha ileri çalışmalara ihtiyaç bulunuyor.

Özetle çalışma, ivmeölçerle ölçülen 24 saatlik hareket “bileşimini” prediyabet fenotipleri ve diyabetle ilişkilendirmeye yönelik daha hassas bir istatistiksel yol sunuyor. Zamanın sabit toplamını temel alan CoDA yaklaşımı sayesinde, gün içi davranışların karşılıklı yer değiştirmesinin analize yansıtılması mümkün hale geliyor; bu da kan şekeri bozukluğuna eşlik eden hareket örüntülerinin daha nüanslı şekilde incelenmesine kapı aralıyor.

Çalışmanın baş araştırmacısı Dr. Katherine Spring’in liderliğinde, SUNRISE International Study kapsamında yürütülen kesitsel analiz; çocukların gün içinde ne kadar süreyle emniyet kemeriyle sabitlenmiş biçimde oturduğunu ve bu sürenin Dünya Sağlık Örgütü’nün önerileriyle ne ölçüde uyumlu olduğunu inceledi. DSÖ’ye göre, 3 ila 4 yaşındaki çocukların bir seferde 60 dakikadan fazla kısıtlı kalmaması gerekiyor. Bu öneri, yalnızca hareketsizliği azaltmayı değil, aynı zamanda çocuklara aralıklı hareket etme fırsatı tanımayı amaçlıyor. Erken çocukluk dönemi, motor becerilerin, denge gelişiminin ve günlük fiziksel aktivite alışkanlıklarının hızla şekillendiği bir evre olduğu için bu tür çevresel etkenler bilim insanları açısından ayrı önem taşıyor.

Uluslararası veri seti, çocukların büyük bölümünün bu kılavuzla uyumlu olduğunu gösterdi. Araştırmaya göre çocukların yaklaşık yüzde 82’si, kısıtlı oturuş süresi açısından WHO tavsiyelerini karşılıyordu. Ancak bulgular, yüzeyde görülen bu olumlu tablonun altında çevresel ve yaşam tarzına bağlı bazı farklılıkların bulunduğunu da ortaya koydu. Bu nedenle araştırmacılar, yalnızca genel uyum oranına değil, çocukların yaşadığı koşullar ve günlük hareket fırsatlarını etkileyebilecek bağlamsal değişkenlere de odaklandı.

Çalışmanın öne çıkardığı temel nokta, kısıtlı oturuşun tek başına “iyi” ya da “kötü” bir davranış olarak değerlendirilmemesi gerektiği. Araba yolculukları, güvenlik açısından gerekli olabilir; benzer şekilde bebek arabaları, ailelerin günlük yaşamında pratik bir araç işlevi görebilir. Ancak araştırma, bu araçların uzun süreli ve aralıksız kullanımının, çocukların aktif olabilecekleri zaman dilimlerini daraltabileceğini düşündürüyor. Bu da özellikle hareket, oyun ve keşif yoluyla gelişen küçük yaş gruplarında dikkatle izlenmesi gereken bir durum olarak değerlendiriliyor.

Kesitsel tasarım, araştırmanın belirli bir zaman noktasındaki ilişkilere baktığı anlamına geliyor; dolayısıyla çalışma, neden-sonuç ilişkisini doğrudan kanıtlamıyor. Yine de çok ülkeli ve geniş kapsamlı yapısı sayesinde, erken çocuklukta sedanter davranışların nasıl dağıldığına dair nadir bir küresel fotoğraf sunuyor. Farklı ülkelerden toplanan veriler, çocukların günlük rutinlerinin yalnızca bireysel alışkanlıklarla değil, kentleşme düzeyi, ulaşım biçimleri, bakım pratikleri ve yaşadıkları çevrenin yapısıyla da bağlantılı olabileceğini düşündürüyor.

Uzmanlara göre, erken yaşta hareket için ayrılan zaman pencereleri sadece fiziksel sağlık açısından değil, aynı zamanda bilişsel ve sosyal gelişim açısından da değer taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü ve benzeri kuruluşlar, küçük çocukların gün içinde oyun ve serbest hareket için sık sık fırsat bulmasını, ekran karşısında ve sabit pozisyonda geçen zamanın ise sınırlı tutulmasını öneriyor. Bu yeni bulgu, söz konusu önerilerin pratik hayatta nasıl karşılık bulduğunu göstermesi bakımından dikkat çekici. Özellikle ulaşımın otomobile daha bağımlı olduğu, kent içi hareketliliğin bebeğin veya çocuğun araçta daha fazla zaman geçirmesine yol açabildiği bölgelerde, ailelerin ve bakım verenlerin planlaması daha da önem kazanıyor.

Araştırma aynı zamanda pediatrik hareket davranışı alanında uluslararası iş birliğinin önemini de ortaya koyuyor. Farklı sosyoekonomik ve kültürel yapılardan gelen verilerin aynı çerçevede değerlendirilmesi, çocukların hareket alışkanlıklarını etkileyen ortak eğilimleri ve bölgesel farklılıkları ayırt etmeyi kolaylaştırıyor. Bu yaklaşım, gelecekte daha hedefli halk sağlığı stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Ancak bilim insanları, bu tür gözlemsel sonuçların dikkatli yorumlanması gerektiğini; ailelerin günlük yaşam koşullarının, güvenlik gereksinimlerinin ve çocukların bireysel ihtiyaçlarının birlikte düşünülmesinin zorunlu olduğunu vurguluyor.

Çalışmanın bulguları, küçük çocukların bir taşıma aracında uzun süre sabit kalmasının, toplam hareket fırsatlarını azaltabileceğini hatırlatıyor. Buna karşın veriler, çocukların çoğunun mevcut kılavuzlarla uyumlu göründüğünü de gösteriyor. Bu ikili tablo, erken çocuklukta sağlıklı hareket alışkanlıklarını desteklemek için ailelerin kısa molalar, serbest oyun zamanları ve gün içine yayılmış aktif dönemler planlamasının önemini öne çıkarıyor. Araştırmacılar için bir sonraki adım, farklı ülkelerdeki yaşam koşullarını ve ebeveyn davranışlarını daha ayrıntılı inceleyerek, kısıtlı oturuş ile çocuk hareketliliği arasındaki ilişkinin hangi durumlarda güçlendiğini ya da zayıfladığını anlamak olacak.

Sonuç olarak, küresel çalışma erken çocukluk döneminde hareketin yalnızca ne kadar yapıldığıyla değil, gün içinde hangi koşullarda kısıtlandığıyla da ilgili olduğunu gösteriyor. Özellikle araç içi yolculuklar ve bebek arabası kullanımının kaçınılmaz olduğu modern yaşamda, kısa ama düzenli hareket aralıkları çocukların gelişimsel ihtiyaçlarını destekleyen önemli bir denge unsuru olarak öne çıkıyor.