En çarpıcı artış gonore vakalarında görüldü. 2024’te bildirilen olgu sayısı 106 bin 331’e çıkarak 2015’e göre yüzde 303’lük bir yükseliş kaydetti. Bu artış, nüfus değişimleriyle açıklanamayacak kadar büyük ve iletim zincirlerinin çok sayıda toplum grubunda aktif biçimde sürdüğünü düşündürüyor. ECDC’nin sunduğu veriler, gonorenin özellikle genç yetişkinler arasında ve test erişiminin düzensiz olduğu topluluklarda yayılmayı sürdürdüğünü ortaya koyuyor.

Sifiliz de benzer biçimde dikkat çekici bir artış sergiledi. 2024’te bildirilen toplam sifiliz vakası 45 bin 577’ye ulaştı. Bu tablo, yalnızca daha fazla enfeksiyonun değil, aynı zamanda teşhis edilmemiş ya da geç teşhis edilmiş olguların da önemli bir sorun olduğunu düşündürüyor. Sifiliz erken evrede tedavi edilebilen bir enfeksiyon olsa da, test yapılmadığında ilerleyerek ciddi komplikasyonlara yol açabiliyor. Gebelikte fark edilmemesi halinde ise enfeksiyon anneye ek olarak bebeği de etkileyebiliyor.

Bu yılın en kaygı verici göstergelerinden biri konjenital sifiliz oldu. Anne karnında bebeğe geçen bu enfeksiyon, 2023’te 78 vaka olarak bildirilmişken 2024’te 14 raporlayan ülkede 140 vakaya çıktı. Neredeyse ikiye katlanan bu sayı, hamilelik sırasında tarama, tanı ve zamanında tedavi süreçlerindeki boşlukları yeniden gündeme taşıdı. Konjenital sifiliz, doğum öncesi bakımın ve rutin sifiliz testlerinin güçlü olduğu sağlık sistemlerinde büyük ölçüde önlenebilir kabul ediliyor. Ancak son veriler, bu önlenebilir sonucun Avrupa’nın bazı bölgelerinde hâlâ gerçekleştiğini gösteriyor.

Chlamydia ise hâlâ bölgedeki en sık bildirilen bakteriyel CYBE olmayı sürdürüyor. 2024 verilerine göre 213 bin 443 olgu kaydedildi. Bu enfeksiyonun yaygınlığında, çoğu zaman belirti vermeden ilerlemesi belirleyici rol oynuyor. Semptomsuz seyir, birçok kişinin test yaptırmadan enfekte kalmasına ve başkalarına bulaştırmaya devam etmesine neden olabiliyor. Halk sağlığı uzmanları, chlamydia’nın yüksek sayılarına bakarken yalnızca enfeksiyon yükünü değil, tanı eksikliğini ve tarama stratejilerinin kapsamını da değerlendirmek gerektiğini vurguluyor.

Daha nadir görülen lymphogranuloma venereum (LGV) olgularında da süreklilik dikkat çekiyor. 2024’te 3 bin 490 vaka kaydedildi. LGV, chlamydia’nın belirli alt tiplerinin neden olduğu ve bazı durumlarda daha invaziv seyir gösterebilen bir enfeksiyon olarak biliniyor. Sayı, diğer CYBE’lere kıyasla düşük görünse de, devam eden bulaş zincirleri ve belirli risk gruplarında odaklanmış bir dolaşım olduğunu düşündürüyor.

ECDC’nin değerlendirmesi, bu artışların tek bir nedene bağlanamayacağını ima ediyor. Uzmanlara göre test oranları, sağlık hizmetine başvuru davranışları, cinsel ağların yapısı, korunma yöntemlerinin kullanımı ve antibiyotik direnci gibi birçok etken tabloyu etkiliyor. Özellikle gonorede antimikrobiyal direnç konusu, yalnızca vaka sayılarının değil, tedavi seçeneklerinin de dikkatle izlenmesini gerektiriyor. Direncin artması, mevcut antibiyotiklerle etkin tedaviyi zorlaştırabilir ve bulaşın daha uzun süre devam etmesine zemin hazırlayabilir.

Verilerin bir başka mesajı da önlemenin hâlâ en güçlü araç olmaya devam ettiği yönünde. Düzenli test, erken tanı, partner bildirim sistemleri, uygun tedaviye erişim ve risk temelli tarama programları, bakteriyel CYBE’lerin kontrolünde temel halk sağlığı araçları arasında yer alıyor. Bununla birlikte ECDC verileri, Avrupa’da bu araçların her yerde yeterli ölçüde uygulanmadığını gösteriyor. Bazı ülkelerde test kapasitesi ve raporlama daha güçlü olsa da, kıta genelindeki eğilim yukarı yönlü kalıyor.

Kamu sağlığı açısından özellikle hamilelik döneminde taramanın güçlendirilmesi kritik önem taşıyor. Konjenital sifilizdeki artış, gebelik izleminin erken döneminde sifiliz testinin rutin ve zamanında yapılmasının ne kadar önemli olduğunu yeniden hatırlattı. Ayrıca tedaviye erişimde gecikme, yalnızca anne sağlığını değil, doğacak bebeğin yaşam boyu sağlığını da etkileyebiliyor. Bu nedenle uzmanlar, konjenital sifilizin bir gözetim sorunu olmanın ötesinde, sağlık sisteminin koruyucu bakım kapasitesini gösteren bir gösterge olarak ele alınması gerektiğini savunuyor.

Son veriler, Avrupa’nın CYBE kontrolünde rahatlama dönemine girmediğini, aksine uzun süredir ertelenen önceliklerle yüzleşmek zorunda kaldığını ortaya koyuyor. Gonore ve sifiliz vakalarındaki güçlü yükseliş, chlamydia’nın kalıcı yaygınlığı ve LGV’nin süren dolaşımı, kıta genelinde daha tutarlı test stratejilerine, daha güçlü sürveyansa ve koruyucu sağlık hizmetlerine yatırım yapılması gerektiğini işaret ediyor. 2024 rakamları, bakteriyel cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların kontrol altına alınmadığı takdirde sağlık sistemleri üzerinde giderek artan bir yük oluşturacağını açık biçimde gösteriyor.