İncelemede başlıca üç bakteri öne çıkıyor: Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae ve Treponema pallidum. Bu mikroorganizmalar anal cinsel temas yoluyla bulaşabildiği gibi, enfeksiyonun yerleştiği bölgeye bağlı olarak farklı klinik tablolar da oluşturabiliyor. Rektal ağrı, akıntı, kanama, kaşıntı veya dışkılama sırasında rahatsızlık görülebilse de birçok kişide hiçbir belirti ortaya çıkmıyor. Bu sessiz seyir, kişinin sağlık hizmetine başvurmamasına ve enfeksiyonu farkında olmadan bulaştırabilmesine neden olabiliyor.

Derlemenin dikkat çektiği temel çelişki şu: Moleküler tanı yöntemleri, özellikle nükleik asit amplifikasyon testleri sayesinde enfeksiyonları saptama kapasitesi artmış durumda; ancak test yapılmadığında bu ilerleme hastalara ulaşamıyor. Yalnızca idrar veya genital örneklerle sınırlı tarama, rektumda bulunan enfeksiyonları gözden kaçırabilir. Bu nedenle değerlendirme, kişinin cinsel öyküsü ve temas biçimi dikkate alınarak uygun anatomik bölgelerden örnek alınmasını gerektirebilir.

Yükün, erkeklerle cinsel ilişki yaşayan erkekler arasında özellikle belirgin olabildiği bildiriliyor. Bu grupta rektal klamidya ve bel soğukluğu enfeksiyonları, bazı durumlarda üretrayı etkileyen enfeksiyonlardan daha sık görülebiliyor. Bununla birlikte konu belirli bir topluluğa indirgenemeyecek kadar geniş bir halk sağlığı meselesi. Risk, korunmasız anal temas, birden fazla cinsel partner, daha önce geçirilmiş cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve düzenli test yapılmaması gibi çeşitli etkenlerle değişebilir.

Tedavi yaklaşımı, saptanan mikroorganizmaya ve klinik duruma göre belirleniyor. Antibiyotiklerin doğru seçilmesi, önerilen süre boyunca kullanılması ve gerektiğinde cinsel partnerlerin değerlendirilmesi, bulaş zincirini kırmanın temel unsurları arasında yer alıyor. Ancak özellikle bel soğukluğunda antibiyotik direnci, küresel ölçekte büyüyen bir endişe olmaya devam ediyor. Bu nedenle kişilerin kendi kendine ilaç kullanması yerine, tanı ve tedavinin sağlık profesyonelleri tarafından yönlendirilmesi önem taşıyor.

Frengi açısından da rektal veya anal temasın yanı sıra cilt ve mukozal temasın rolü bulunuyor. Enfeksiyonun farklı evrelerde farklı belirtiler gösterebilmesi, yalnızca görünür lezyonlara dayanarak karar vermeyi güvenilir olmaktan çıkarıyor. Klinik değerlendirme ve laboratuvar testleri, şüpheli durumlarda tanı sürecinin ayrılmaz parçaları olarak öne çıkıyor.

Korunmada prezervatif ve benzeri bariyer yöntemleri riski azaltabilir; ancak cinsel temasın tüm biçimlerinde mutlak koruma sağlamayabilir. Düzenli ve bölgeye uygun testler, yeni veya birden fazla partneri olan kişilerle sağlık çalışanlarının ortak kararına dayalı tarama, erken tanıyı güçlendirebilir. Doksisiklin temas sonrası profilaksisi gibi yeni korunma stratejileri ise bazı gruplarda araştırılıyor ve kullanım alanları ile olası riskleri konusunda klinik rehberler izlenmelidir.

Derleme ayrıca yapay zekâ ve gelişmiş veri analizlerinin, risk değerlendirmesi, test gereksiniminin belirlenmesi ve direnç takibinde gelecekte katkı sağlayabileceğine işaret ediyor. Bununla birlikte bu teknolojiler, yüz yüze klinik değerlendirme ve güvenilir laboratuvar testlerinin yerini henüz almıyor. Sessiz rektal enfeksiyonlarla mücadelede en etkili yaklaşım; damgalamadan uzak iletişim, doğru bölgeden örnekleme, uygun antibiyotik kullanımı, partner yönetimi ve erişilebilir cinsel sağlık hizmetlerinin birlikte yürütülmesi olarak öne çıkıyor.

En çarpıcı artış gonore vakalarında görüldü. 2024’te bildirilen olgu sayısı 106 bin 331’e çıkarak 2015’e göre yüzde 303’lük bir yükseliş kaydetti. Bu artış, nüfus değişimleriyle açıklanamayacak kadar büyük ve iletim zincirlerinin çok sayıda toplum grubunda aktif biçimde sürdüğünü düşündürüyor. ECDC’nin sunduğu veriler, gonorenin özellikle genç yetişkinler arasında ve test erişiminin düzensiz olduğu topluluklarda yayılmayı sürdürdüğünü ortaya koyuyor.

Sifiliz de benzer biçimde dikkat çekici bir artış sergiledi. 2024’te bildirilen toplam sifiliz vakası 45 bin 577’ye ulaştı. Bu tablo, yalnızca daha fazla enfeksiyonun değil, aynı zamanda teşhis edilmemiş ya da geç teşhis edilmiş olguların da önemli bir sorun olduğunu düşündürüyor. Sifiliz erken evrede tedavi edilebilen bir enfeksiyon olsa da, test yapılmadığında ilerleyerek ciddi komplikasyonlara yol açabiliyor. Gebelikte fark edilmemesi halinde ise enfeksiyon anneye ek olarak bebeği de etkileyebiliyor.

Bu yılın en kaygı verici göstergelerinden biri konjenital sifiliz oldu. Anne karnında bebeğe geçen bu enfeksiyon, 2023’te 78 vaka olarak bildirilmişken 2024’te 14 raporlayan ülkede 140 vakaya çıktı. Neredeyse ikiye katlanan bu sayı, hamilelik sırasında tarama, tanı ve zamanında tedavi süreçlerindeki boşlukları yeniden gündeme taşıdı. Konjenital sifiliz, doğum öncesi bakımın ve rutin sifiliz testlerinin güçlü olduğu sağlık sistemlerinde büyük ölçüde önlenebilir kabul ediliyor. Ancak son veriler, bu önlenebilir sonucun Avrupa’nın bazı bölgelerinde hâlâ gerçekleştiğini gösteriyor.

Chlamydia ise hâlâ bölgedeki en sık bildirilen bakteriyel CYBE olmayı sürdürüyor. 2024 verilerine göre 213 bin 443 olgu kaydedildi. Bu enfeksiyonun yaygınlığında, çoğu zaman belirti vermeden ilerlemesi belirleyici rol oynuyor. Semptomsuz seyir, birçok kişinin test yaptırmadan enfekte kalmasına ve başkalarına bulaştırmaya devam etmesine neden olabiliyor. Halk sağlığı uzmanları, chlamydia’nın yüksek sayılarına bakarken yalnızca enfeksiyon yükünü değil, tanı eksikliğini ve tarama stratejilerinin kapsamını da değerlendirmek gerektiğini vurguluyor.

Daha nadir görülen lymphogranuloma venereum (LGV) olgularında da süreklilik dikkat çekiyor. 2024’te 3 bin 490 vaka kaydedildi. LGV, chlamydia’nın belirli alt tiplerinin neden olduğu ve bazı durumlarda daha invaziv seyir gösterebilen bir enfeksiyon olarak biliniyor. Sayı, diğer CYBE’lere kıyasla düşük görünse de, devam eden bulaş zincirleri ve belirli risk gruplarında odaklanmış bir dolaşım olduğunu düşündürüyor.

ECDC’nin değerlendirmesi, bu artışların tek bir nedene bağlanamayacağını ima ediyor. Uzmanlara göre test oranları, sağlık hizmetine başvuru davranışları, cinsel ağların yapısı, korunma yöntemlerinin kullanımı ve antibiyotik direnci gibi birçok etken tabloyu etkiliyor. Özellikle gonorede antimikrobiyal direnç konusu, yalnızca vaka sayılarının değil, tedavi seçeneklerinin de dikkatle izlenmesini gerektiriyor. Direncin artması, mevcut antibiyotiklerle etkin tedaviyi zorlaştırabilir ve bulaşın daha uzun süre devam etmesine zemin hazırlayabilir.

Verilerin bir başka mesajı da önlemenin hâlâ en güçlü araç olmaya devam ettiği yönünde. Düzenli test, erken tanı, partner bildirim sistemleri, uygun tedaviye erişim ve risk temelli tarama programları, bakteriyel CYBE’lerin kontrolünde temel halk sağlığı araçları arasında yer alıyor. Bununla birlikte ECDC verileri, Avrupa’da bu araçların her yerde yeterli ölçüde uygulanmadığını gösteriyor. Bazı ülkelerde test kapasitesi ve raporlama daha güçlü olsa da, kıta genelindeki eğilim yukarı yönlü kalıyor.

Kamu sağlığı açısından özellikle hamilelik döneminde taramanın güçlendirilmesi kritik önem taşıyor. Konjenital sifilizdeki artış, gebelik izleminin erken döneminde sifiliz testinin rutin ve zamanında yapılmasının ne kadar önemli olduğunu yeniden hatırlattı. Ayrıca tedaviye erişimde gecikme, yalnızca anne sağlığını değil, doğacak bebeğin yaşam boyu sağlığını da etkileyebiliyor. Bu nedenle uzmanlar, konjenital sifilizin bir gözetim sorunu olmanın ötesinde, sağlık sisteminin koruyucu bakım kapasitesini gösteren bir gösterge olarak ele alınması gerektiğini savunuyor.

Son veriler, Avrupa’nın CYBE kontrolünde rahatlama dönemine girmediğini, aksine uzun süredir ertelenen önceliklerle yüzleşmek zorunda kaldığını ortaya koyuyor. Gonore ve sifiliz vakalarındaki güçlü yükseliş, chlamydia’nın kalıcı yaygınlığı ve LGV’nin süren dolaşımı, kıta genelinde daha tutarlı test stratejilerine, daha güçlü sürveyansa ve koruyucu sağlık hizmetlerine yatırım yapılması gerektiğini işaret ediyor. 2024 rakamları, bakteriyel cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların kontrol altına alınmadığı takdirde sağlık sistemleri üzerinde giderek artan bir yük oluşturacağını açık biçimde gösteriyor.