JAMA’da 22 Haziran 2026’da çevrimiçi yayımlanan araştırma, bu dönüşümü yalnızca anket verilerine değil, devasa bir gerçek dünya sağlık kayıt setine dayandırıyor. Çalışmada Epic elektronik sağlık kayıt sistemi üzerinden elde edilen veriler incelendi. ABD’de hastaneler ve klinikler arasında en yaygın kullanılan sistemlerden biri olan Epic’e ait veriler, 2 bin 67 hastane ve 47 bin 100 ayaktan bakım merkezi dahil olmak üzere 140 milyondan fazla hasta kaydını kapsadı. Araştırmacılar, Ocak 2020 ile Aralık 2025 arasındaki dönemde hasta ve sağlık çalışanları arasında belgelenmiş 8 milyardan fazla etkileşimi değerlendirdi. Bu ölçek, dijital sağlık iletişiminin pandemi sırasında nasıl hızlandığını ve ardından günlük bakım akışlarının kalıcı bir parçası haline geldiğini anlamak açısından dikkat çekici bir tablo sunuyor.

Çalışmanın en çarpıcı bulgularından biri, hasta portalları üzerinden gönderilen mesajların beş yıl içinde yüzde 153 artması oldu. Bu artış, yalnızca teknik bir kullanım yükselişinden ibaret görünmüyor; laboratuvar sonuçlarının öğrenilmesi, randevu düzenlemeleri, reçete yenileme talepleri ve kısa klinik sorular gibi gündelik bakım ihtiyaçlarında dijital yazışmanın hızla normalleştiğine işaret ediyor. Aynı dönemde geleneksel telefon iletişimi yüzde 6 azaldı. Bu eğilim, birçok hastanın pratik, yazılı ve zaman bağımsız iletişim biçimlerini tercih etmeye başladığını düşündürüyor.

Uzmanlara göre bu tablo, sağlık sistemlerinde “iletişim kanalı değişimi” olarak okunmalı. Telefon görüşmeleri hâlâ belirli durumlarda vazgeçilmez olsa da, portal tabanlı mesajlaşma sağlık kurumlarına yazılı kayıt, daha iyi izlenebilirlik ve ekip içi iş akışlarını daha düzenli yönetme imkânı sunuyor. Buna karşın dijitalleşmenin artması, her hasta için aynı ölçüde erişilebilir bir çözüm anlamına gelmiyor. İnternet erişimi, dijital okuryazarlık, yaş, dil bariyerleri ve cihaz kullanımı gibi etkenler, bu dönüşümün eşit dağılmasını zorlaştırabiliyor. Bu nedenle bulgular, teknolojik ilerlemenin yanı sıra dijital eşitsizliklerin de sağlık politikalarının merkezinde kalması gerektiğini hatırlatıyor.

Ocak 2020 ile başlayan dönemin pandemi koşullarıyla örtüşmesi de sonuçların yorumlanmasında kritik önem taşıyor. COVID-19 salgını, hem sağlık kuruluşlarını hem de hastaları zorunlu olarak daha fazla uzaktan iletişime yöneltti. Ancak araştırmanın ortaya koyduğu asıl nokta, bu geçici zorunluluğun birçok alanda kalıcı davranış değişikliğine dönüşmüş olması. Çalışma, dijital iletişim araçlarının kriz döneminde hız kazandıktan sonra sağlık sisteminin olağan işleyişine yerleştiğini gösteriyor. Başka bir ifadeyle, pandemi sağlık iletişiminde bir kırılma noktası işlevi görmüş görünüyor.

Elektronik sağlık kayıtları üzerinden yapılan bu tür büyük ölçekli incelemeler, sağlık teknolojilerinin gerçek kullanımını ölçmek açısından özellikle değerli kabul ediliyor. Çünkü bu veriler, yalnızca hastaların ne düşündüğünü değil, fiilen nasıl davrandığını da gösteriyor. Ancak araştırma gözlemsel nitelikte olduğu için, dijital iletişimdeki artışın tek bir nedene indirgenmesi mümkün değil. Sağlık kuruluşlarının portal kullanımını artıran politika ve süreç değişiklikleri, hasta alışkanlıkları, uzaktan hizmete duyulan ihtiyaç ve sistemlerin teknik kolaylıkları bu tabloyu birlikte şekillendirmiş olabilir.

Yine de eğilim açık: Hastalar daha fazla yazılı, hızlı ve kayıtlı iletişim bekliyor; sağlık kuruluşları da bu talebi karşılamak için dijital iş akışlarını yeniden düzenliyor. Bu durum, klinik randevuların önemini azaltmaktan çok, bakımın öncesi ve sonrası iletişimini yeniden tanımlıyor. Test sonuçları, kısa takip soruları ve idari işlemler artık giderek daha fazla portal ekranları üzerinden yürütülüyor. Böylece hekimler ve klinikler, zaman yönetimi ve hasta takibini farklı bir yapıya uyarlamak zorunda kalıyor.

Çalışmanın sonuçları, dijital sağlık araçlarının artık yalnızca yenilikçi bir seçenek olmadığını; ABD sağlık sisteminin günlük işleyişine yerleşmiş temel araçlardan biri haline geldiğini gösteriyor. Hasta-hekim iletişiminin telefonla başlayan tek kanallı yapısı geride kalırken, çok kanallı ve kayıtlı dijital iletişim modeli öne çıkıyor. Önümüzdeki dönemde tartışma, dijitalleşmenin olup olmayacağı değil, bu dönüşümün nasıl daha erişilebilir, güvenli ve eşitlikçi şekilde yönetileceği olacak.

Çalışma, göç politikalarındaki sıkılaşmanın sağlık işgücü piyasasında beklenmedik bir çelişki yarattığına işaret ediyor. Bir yandan bazı ülkelere yönelik kapsamlı giriş kısıtlamaları uygulanırken, diğer yandan ABD sağlık sistemi özellikle kırsal alanlarda, düşük gelirli bölgelerde ve hizmet erişiminin sınırlı olduğu topluluklarda personel açığını kapatmakta zorlanıyor. Araştırmacılar, bu eğilimin yalnızca sayıların değişmesi anlamına gelmediğini; aynı zamanda bakım sürekliliği, hizmete erişim ve bölgesel eşitsizlikler üzerinde de etkili olabileceğini vurguluyor.

Analiz, özellikle yabancı eğitim almış hekimler ve hemşireler üzerinde yoğunlaşıyor. Bulgulara göre, yasaklı ülkelerden gelen sağlık profesyonelleri, ABD’deki işgücünün görünmez ama kritik bir parçası haline gelmiş durumda. Bu profesyonellerin önemli bir bölümü, sağlık çalışanı eksikliğinin kronikleştiği yerlerde görev yapıyor. Dolayısıyla bu akışın azalması, zaten yetersiz olan kadroların daha da zorlanmasına yol açabilir. Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, göç politikalarının yalnızca sınır güvenliği ya da nüfus hareketleriyle ilgili olmadığını; aynı zamanda sağlık hizmetlerinin işleyişini doğrudan etkileyebildiğini gösteriyor.

Sağlık işgücünün göçmenlere bağımlılığı, ABD’de yeni bir olgu değil. Ülkede eğitim almış ya da yurtdışında yetişmiş çok sayıda profesyonel, yıllardır hastaneler, aile sağlığı merkezleri, bakım kurumları ve acil servislerde önemli rol oynuyor. Ancak yeni çalışma, belirli ülkeler için uygulanan “toplu” yasakların, sağlık alanında uzun vadeli personel havuzunu daraltabileceğini öne sürüyor. Özellikle tıp ve hemşirelik gibi yüksek uzmanlık gerektiren alanlarda, yetişmiş insan gücünün akışı yavaşladığında bunun etkisi kısa sürede hissedilebiliyor.

Bu noktada dikkat çeken bir başka unsur da coğrafi eşitsizlikler. Araştırmaya göre, yasaklı ülkelerden gelen hekim ve hemşire sayısının yüksek olduğu topluluklar, sağlık personeli yetersizliğinden daha fazla etkileniyor. Bu durum, zaten sınırlı altyapıya sahip bölgelerde bekleme sürelerinin uzamasına, uzmanlara erişimin zorlaşmasına ve birinci basamak hizmetlerin aksamasına neden olabilir. Halk sağlığı açısından bakıldığında, işgücü açığı yalnızca hasta başına düşen personel sayısıyla sınırlı bir sorun değil; hastalıkların erken tanısı, kronik hastalık yönetimi ve koruyucu hizmetler üzerinde de zincirleme etkiler yaratabiliyor.

Çalışmanın işaret ettiği politika gerilimi burada daha da belirginleşiyor. Göç kısıtlamaları, bazı durumlarda belirli riskleri azaltmak amacıyla savunulsa da sağlık gibi yüksek talep gören sektörlerde beklenmedik sonuçlar doğurabiliyor. ABD’nin demografik yapısı yaşlanırken ve sağlık hizmetlerine talep artarken, işgücünün yenilenmesi daha da önemli hale geliyor. Araştırmacılar, bu nedenle sağlık çalışanlarının kaynağına yönelik politikaların, yalnızca siyasi hedefler üzerinden değil, sistemin gerçek kapasitesi ve halk sağlığı ihtiyaçları üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Uzmanlar, sağlık alanındaki işgücü sorunlarının tek başına göç politikalarıyla açıklanamayacağını da kabul ediyor. Eğitim kapasitesi, mesleki lisanslama süreçleri, çalışma koşulları ve tükenmişlik oranları da personel eksikliğinde rol oynuyor. Bununla birlikte, yeni bulgular göçmen sağlık çalışanlarının özellikle de belirli ülkelerden gelenlerin, sistemin dayanıklılığında ne kadar merkezi bir rol oynadığını daha görünür hale getiriyor. Bu rolün daralması, zaten hassas olan dengeyi daha da kırılgan kılabilir.

Araştırmanın yayımlandığı JAMA Network Open çalışması, sağlık işgücünü yalnızca ulusal istihdam politikalarının bir sonucu olarak değil, uluslararası hareketlilikle şekillenen bir ekosistem olarak ele alıyor. Bu yaklaşım, küresel ölçekte eğitim alan profesyonellerin ABD sağlık sistemine katkısını anlamak açısından önemli. Aynı zamanda, göç yasaklarının yalnızca giriş-çıkış sayılarını değil, hizmet kalitesi ve eşitlik açısından da sonuçlar üretebildiğini hatırlatıyor.

Sonuç olarak çalışma, sağlık sektöründe personel krizinin sadece bir işe alım meselesi olmadığını, göç politikalarıyla doğrudan bağlantılı stratejik bir meseleye dönüştüğünü gösteriyor. ABD’de sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliği açısından, özellikle hekim ve hemşire akışını etkileyen düzenlemelerin, kısa vadeli siyasi hedefler ile uzun vadeli sistem ihtiyaçları arasında dikkatle tartılması gerekecek. Aksi halde, sağlık hizmetlerinin en çok ihtiyaç duyulduğu bölgelerde açık daha da büyüyebilir.

Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, araştırmacıların bu tabloyu bir tür “nüfus otopsisi” olarak tanımlaması. Bu yaklaşım, tek tek ölüm nedenlerine bakmanın ötesine geçerek, ABD’nin neden benzer refah düzeyindeki ülkelerden daha yüksek ölüm oranlarına sahip olduğunu anlamaya çalışıyor. Sonuçlar, gelişmiş tıbbi teknolojiye ve ileri tedavi olanaklarına erişim görüntüsüne rağmen ABD’de ölüm yükünün neden sürekli yüksek seyrettiğine dair çarpıcı ipuçları sunuyor.

Araştırmaya göre, 2022 yılına gelindiğinde ABD’nin tüm nedenlere bağlı ölüm oranı diğer yüksek gelirli ülkelere kıyasla yaklaşık yüzde 38 daha yüksekti. Bu farklılık, çalışma döneminin tamamı boyunca hesaplandığında yaklaşık 12,7 milyon “önlenebilir” ölüm anlamına geliyor. Yazarlar bu ölümleri, ABD ölüm oranları diğer zengin ülkelerin seviyesinde olsaydı yaşanmayabileceği düşünülen kayıplar olarak tanımlıyor. Bu nedenle çalışma, kamu sağlığı literatüründe giderek daha sık kullanılan “missing Americans” yani “kayıp Amerikalılar” kavramına somut bir istatistiksel zemin kazandırıyor.

Farkın merkezinde ise kalp ve damar hastalıkları yer alıyor. Araştırma, kardiyovasküler hastalıkların neredeyse her yıl en büyük fazla ölüm nedeni olduğunu ortaya koyuyor. Kalp krizi, felç ve diğer dolaşım sistemi hastalıkları; erken tarama, risk faktörlerinin kontrolü ve etkili birincil korunma stratejileriyle büyük ölçüde yönetilebilir olmasına rağmen, ABD’de bu alanlardaki sonuçlar diğer yüksek gelirli ülkelere göre daha kötü seyrediyor. Çalışmanın ortaya koyduğu tablo, yalnızca klinik bakımın kalitesiyle değil, insanların hastalanma riskini belirleyen daha geniş toplumsal koşullarla da bağlantılı görünüyor.

Kalp ve damar hastalıklarının ardından kardiyometabolik hastalıklar da dikkat çekiyor. Diyabet, obeziteye bağlı komplikasyonlar ve bunlarla ilişkili metabolik bozukluklar, ölüm açığını büyüten önemli etkenler arasında yer alıyor. Bu durum, beslenme kalitesi, fiziksel aktivite düzeyi, sağlık hizmetlerine düzenli erişim ve kronik hastalıkların uzun vadeli yönetimi gibi temel halk sağlığı başlıklarının önemini yeniden gündeme taşıyor. Özellikle yetişkin yaş gruplarında bu hastalıkların birikimli etkisi, yalnızca yaşam süresini değil, yaşam kalitesini de ciddi biçimde azaltıyor.

Çalışma ayrıca, ölüm farkının yalnızca tek bir hastalık grubuna indirgenemeyeceğini de gösteriyor. Araştırmacılar, madde kullanımına bağlı ölümler, ilaç zehirlenmeleri, Alzheimer hastalığı ve demans gibi diğer nedenlerin de toplam açığa katkıda bulunduğunu belirtiyor. COVID-19 pandemisinin bazı yıllarda tabloyu ağırlaştırdığı bilinse de, araştırmanın ana bulgusu daha uzun süreli ve yapısal bir sağlık eşitsizliğine işaret ediyor. Bu da sorunun yalnızca salgınlara ya da kısa dönemli krizlere bağlanamayacağını ortaya koyuyor.

Uzmanların bu tür analizlerde kullandığı “fazla ölüm” kavramı, bir ülkenin belirli bir dönemde kendi demografik yapısına benzeyen karşılaştırma gruplarına göre ne kadar daha fazla ölüm yaşadığını ölçmeye yarıyor. BUSPH çalışması da bu yöntemi kullanarak, ABD’nin ölüm performansını benzer gelir düzeyindeki ülkelerle kıyaslıyor. Böylece sağlık sisteminin erişim boyutunun ötesine geçilerek, eğitim, gelir eşitsizliği, çevresel koşullar, barınma, beslenme, bağımlılık ve kronik stres gibi sosyal belirleyicilerin ölüm riskine nasıl yansıdığı daha net biçimde okunabiliyor.

ABD ile diğer zengin ülkeler arasındaki fark, uzun süredir kamu sağlığı uzmanlarının dikkat çektiği bir eğilimdi; ancak bu çalışma, iki on yılı aşan geniş zaman aralığıyla sorunun kalıcılığını daha açık biçimde belgeliyor. Özellikle gelişmiş tanı yöntemleri ve tedavi seçeneklerinin yaygın olduğu bir ülkede bu kadar yüksek ölüm fazlasının görülmesi, sağlık sisteminin tek başına yeterli olmadığını düşündürüyor. Erken müdahale, kronik hastalık önleme programları ve yaşam koşullarını iyileştiren sosyal politikalar olmadan, yüksek teknoloji tıbbın etkisinin sınırlı kalabileceği mesajı öne çıkıyor.

Sonuçlar, halk sağlığı açısından önceliğin hastalıklar ortaya çıktıktan sonra tedavi etmekten çok, riskleri daha baştan azaltmak olması gerektiğini hatırlatıyor. Özellikle kalp-damar ve metabolik hastalıkların uzun süreli yükü, sağlıklı beslenme, sigara kontrolü, tansiyon ve kolesterol takibi, diyabet yönetimi ve bağımlılık tedavileri gibi alanlarda daha güçlü ve eşgüdümlü stratejilere ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Araştırmanın işaret ettiği ölüm açığı, yalnızca istatistiksel bir fark değil; aynı zamanda sağlık, eşitsizlik ve toplumsal yapı arasındaki derin bağların da bir yansıması olarak değerlendiriliyor.

BUSPH ekibinin bulguları, ABD’de erken ölümlerin büyük bölümünün önlenebilir olduğuna dair güçlü bir uyarı niteliği taşıyor. Çalışma, kalp ve metabolik hastalıkların bu farkın en önemli bileşenleri olduğunu net biçimde ortaya koyarken, sağlık politikalarının odağının da bu hastalıkları doğuran ve ağırlaştıran yapısal nedenlere kayması gerektiğini düşündürüyor.